Հայաստանն առաջին անգամ ներկայացավ համաշխարհային հարթակում՝ պետություն-մասնավոր գործակցային բարձր մակարդակով․ Վարդան Ջհանյանը՝ London mining week-ի մասին

Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիայի նախագահ, ԶՊՄԿ գլխավոր տնօրենի առաջին տեղակալ Վարդան Ջհանյանը ՀՀ կառավարության պատվիրակության և ասոցիացիայի գործընկերների հետ վերջերս մասնակցել է Լոնդոնում կայացած ամենամյա London mining week / Resourcing tomorrow հանքարդյունաբերական ամենահեղինակավոր միջազգային ֆորումին, որն իրենից ներկայացնում է մեկշաբաթյա միջոցառումների ցանկ՝ ճանաչողական, գործակցային հանդիպումներով, ոլորտին առնչվող՝ մոլորակի ամենահեղինակավոր կազմակերպությունների, կառավարությունների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, որոնց ներկայացրած հետազոտությունները, վերլուծությունները, ներդրումները որոշում են համաշխարհային հանքարդյունաբերության թիրախներն ու ապագան։ Վարդան Ջհանյանի հետ armhanq.com-ը զրուցել է Resourcing tomorrow այցի, արդյունքների ու Հայաստանին առնչվող հեռանկարների մասին։

Ինչո՞ւ էիք մեկնել Լոնդոն, ո՞րն էր այցի նպատակը։

-Այս տարի առաջին անգամ Լոնդոնի հանքարդյունաբերական համաժողովին (London mining week / Resourcing tomorrow) մասնակցում էր Հայաստանի կառավարության պատվիրակությունը։

Լոնդոնյան հանքարդյունաբերական շաբաթն աշխարհի խոշորագույն հարթակներից է և կարևորագույնը մեր տարածաշրջանի համար, որտեղ ձևավորվում են մետաղների շուկայի հիմնական միտումներն ու ներդրումային քաղաքականությունները։ Այն հնարավորություն է տալիս երկրների ու ընկերությունների ղեկավարներին ներկայացնելու իրենց հումքային ներուժը, բարեփոխումները և արժանանալու միջազգային ներդրողների ու ոլորտային կազմակերպությունների ուշադրությանը։ Միջոցառումը նաև կարևոր է ESG և պատասխանատու հանքարդյունաբերության միջազգային ստանդարտներին մոտենալու և գլոբալ գործընկերային կապեր ձևավորելու համար։

Այսպիսով, Հայաստանն առաջին անգամ պաշտոնապես ներկայացավ համաշխարհային կարևորագույն նշանակության իրադարձությանը, ինչպե՞ս անցավ, ի՞նչ հետաքրքրություններ էինք մենք հետապնդում։

-Մեր կառավարության բարձրաստիճան պաշտոնյանների ներկայությունը նման միջազգային հարթակներին չափազանց կարևոր է, քանի որ այն ուժեղացնում է երկրի ներկայացվածությունն ու վստահությունը գլոբալ ներդրումային և քաղաքական շրջանակներում։ Նրանց մասնակցությունը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու Հայաստանի հանքարդյունաբերական ռազմավարությունը, բարեփոխումները և ներդրումային միջավայրը միջազգային գործընկերներին։

Ես և մեր հանքարդյունաբերության ոլորտի որոշ գործընկերներ մասնակցում էինք, որպեսզի աջակցենք կառավարության պատվիրակությանը և ներկայացնենք ոլորտի դիրքորոշումը բիզնեսի տեսանկյունից։ Միջազգային հարթակներում շատ բարձր է գնահատվում, երբ պետական պատվիրակության հետ միասին մասնակցում են նաև բնագավառի ներկայացուցիչներ։ Դա ոլորտային գործակցությանը բարձր որակ է հաղորդում։ Սա նաև ցույց է տալիս, որ պետությունն ու ոլորտը գործում են համահունչ և միասնական օրակարգով, ինչը բարձր է գնահատվում միջազգային քաղաքական և գործարար հանրության կողմից։

Հնարավոր եղա՞վ մասնակցել քննարկումների, որոշակի, թեկուզ նախնական պայմանավորվածություններ ձեռք բերել փոխադարձ այցերի, հետագա գործակցության համար։

-Այո, միջոցառմանը Հայաստանի մասնակցությունը շատ արդյունավետ էր։ Կայացան բազմաթիվ հանդիպումներ։ Ներկայում ամբողջ աշխարհի տնտեսական գլխավոր թեմաներից մեկը կրիտիկական մետաղներն են։ Կրիտիկական մետաղների մեծ և ավելացող պահանջարկը և հանքհումքային շուկաների վերաբաշխումը հզոր տերությունների գլխավոր օրակարգն է հիմա։ Այս իրավիճակում Հայաստանի համար ստեղծվել է հսկայական հնարավորությունների ասպարեզ՝ դառնալու կարևոր դերակատար այս գործընթացներում` մեծացնելով իր դերը տարածաշրջանում և աշխարհում, ինչպես մի քանի տասնյակ տարի առաջ դա արեց Ադրբեջանը՝ իր նավթի վրա հիմնվելով և հենց դրանով ստանալով մեծ առավելություններ Հայաստանի համեմատ։

Ի՞նչ ելույթ ունեցաք Դուք, ի՞նչ ներկայացրեցիք համաշխարհային հանրությանը, ո՞ր սկզբունքային թեզերն առաջնային համարեցիք։

Ի թիվս բազմաթիվ հանդիպումների ու քննարկումների, ես մասնակցեցի «Կենտրոնական Ասիա․ հնարավորությունները կրիտիկական մետաղների ոլորտում» թեմայով պանելային քննարկմանը։ Նշեցի, որ ստեղծված իրավիճակը մեծ հնարավորություն է մետաղական պաշարներով հարուստ երկրների համար և խոսեցի դրանցից օգտվելու հիմնական խոչընդոտների մասին, որոնցից առաջնային են երկրաբանական ուսումնասիրությունների և հետախուզական աշխատանքների ոչ բավարար ծավալը և օրենսդրական կարգավորումների արդիականացման ու միջազգային լավագույն ստանդարտներին համապատասխանեցման հարցը։

Մեր ոլորտը շատ յուրահատուկ և երկարաժամկետ հորիզոն ունեցող ոլորտ է։ Պահանջարկի կտրուկ աճը չի կարող արագ բավարարվել, առաջարկի համապատասխան աճ ապահովելու համար պետք ունենալ հաստատված հանքային պաշարներ և արդյունահանման, հանքաքարի վերամշակման ենթակառուցվածքներ։ Եթե երկրորդը կարելի է ստեղծել ու ավելացնել մի քանի տարում՝ պահանջարկի դեպքում, ապա առաջինի համար պահանջվում է 5-10 տարի՝ նոր հանքաերևակումների համար, և 2-5 տարի՝ արդեն իսկ հետազոտված հանքային մարմինների համար։

Կառավարության մակարդակով մասնակցությունն ի՞նչ կտա Հայաստանի տնտեսությանը, մասնավորապես, կհաղորդի՞ լրջություն այն առումով, որ պետությունը պատրաստ է լսել և աջակցել ոլորտին, օժանդակել միջազգային ներդրումների ծրագրերին։

Նախ և առաջ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել մեր կառավարության գործընկերներին՝ ՏԿԵՆ նախարար պարոն Խուդաթյանին,  բնապահպանության ու ընդերքի տեսչական մարմնի ղեկավար պարոն Մարտիրոսյանին, ՏԿԵՆ փոխնախարար պարոն Վարդանյանին և ՏԿԵՆ Հանրապետական երկրաբանական ֆոնդի տնօրեն պարոն Մովսիսյանին, որ ընդունեցին կազմակերպիչ կողմի հրավերը և համաձայնեցին մասնակցել այս միջոցառմանը։

Նորից եմ կրկնում՝ նման մակարդակի և ծավալի մասնակցություն հանքարդյունաբերական այս միջազգային հարթակում չենք ունեցել։ Հայաստանը տարիներ շարունակ մասնակցել է այս միջոցառմանը տարբեր հանքարդյունաբերական կազմակերպությունների մակարդակով միայն, և անկեղծ ասած՝ մենք, անցած տարիների ընթացքում տեսնելով տարբեր երկրների պատվիրակությունները՝ համալրված բազմաթիվ բարձրաստիճան պաշտոնյաներով, փափագում էինք տեսնել Հայաստանի՝ այդպիսի ներկայացվածություն։

Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիան ինչպիսի՞ դերակատարում ունի այդ ամենում։

Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիան միջոցառմանը մասնակցել է ոչ պաշտոնական՝ իր անդամ ընկերությունների մի քանի ներկայացուցիչներով, որպես աջակցություն կառավարության պատվիրակությանը, որովհետև առաջնային էր կառավարությա՛ն մասնակցությունը։ Իսկ ընդհանուր առմամբ՝ ասոցիացիան ունի համակարգող և կամրջող առանցքային դեր։ Ասոցիացիան միավորում է ոլորտի բոլոր խոշոր ընկերություններին, համակարգում նրանց դիրքորոշումները և ներկայացնում կառավարությանն ու միջազգային գործընկերներին՝ ապահովելով, որ պետական քաղաքականությունը և ոլորտի իրական կարիքները համահունչ լինեն և փոխլրացնեն միմյանց։ Մեր մասնակցությունը նման բարձր մակարդակի միջոցառումներին թույլ է տալիս ապահովել ոլորտի մասնագիտական ձայնը, աջակցել կառավարության գործընկերներին միջազգային հարթակներում, ձևավորել գործընկերային կապեր, ինչպես նաև խթանել ներդրումային բարենպաստ մթնոլորտի ստեղծմանը Հայաստանում։ Միջազգային շատ կառույցներ և մեր կառավարությունը ևս ողջունում են հանքարդյունաբերական ասոցիացիաների ներգրավվածությունը ոլորտային բարեփոխումներին։

Ինչպե՞ս կամփոփեք այցը։ Խնդրում եմ ներկայացրեք նաև հետագա անելիքը, հաջորդ միջազգային ֆորումին ներկայանալու մարտահրավերները։

Այցը կարելի է գնահատել չափազանց հաջող և գործնական արդյունքների հանգեցնող։ Հայաստանը կարողացավ առաջին անգամ ներկայանալ համաշխարհային հարթակում՝ միասնական և համակարգված, պետություն-մասնավոր հատված գործակցության բարձր մակարդակով։ Սա կարևոր ազդակ է միջազգային հանրությանն առ այն, որ Հայաստանը պատրաստ է զարգացնել հանքարդյունաբերական ոլորտը ժամանակակից ստանդարտներով և ապահովել ներդրումային կանխատեսելի միջավայր։

Հետագա անելիքները մի քանի ուղղությամբ են․ շարունակել ներդրողների ու միջազգային կառույցների հետ սկսած քննարկումները՝ ներկայացնելով կոնկրետ ծրագրեր և բարեփոխումների ճանապարհային քարտեզ։ Արագացնել հանքային օրենսդրության և երկրաբանական կառավարման բարեփոխումը, որը միջազգային գործընկերների առաջնահերթ ակնկալիքն է։ Աշխատել CRIRSCO reporting standards-ին համահունչ ազգային երկրաբանական ստանդարտների ներդրման ուղղությամբ, ինչը Հայաստանի մրցունակությունը կբարձրացնի բազմակի։ Շարունակել մասնակցել հաջորդ միջազգային համաժողովներին և նույնիսկ ծրագրել նման միջազգային համաժողով Հայաստանում, օրինակ, 2027 թվականին։ Անկեղծ ասած՝ սրա մասին արդեն մենք քննարկում ունեցել ենք կառավարության մեր գործընկերների հետ և նախնական նրանց կողմից հավանություն ենք ստացել այդ գաղափարը կյանքի կոչելու համար։