Ucom Supports Youth Environmental Education Ucom Supports the Next “SunChild” Festival in Armenia France defense minister: Armenia will be provided with short-, medium-range missiles if necessary Kremlin: Armenia has not officially notified about CSTO membership suspension MoD: Armenia army did not fire at Azerbaijani positions With the support of Ucom, the 18th annual international microelectronics olympiad was held AMD 3,500,572 to the “SOS Children’s Villages” Armenian Charity Foundation IDBank’s new offer for business With Ucom’s Level Up tariff plans subscribers have unlimited access to Netflix, Duolingo and Zoom During EURO 2020 Ucom subscribers to take part in the uMeter voting and draw Let’s weave kindness: The “Power of one dram” initiative is one year old. On June 1, events were held with the financing of IDBank

Էական հարցեր, որոնք այդպես էլ մնացել են անպատասխան. «Փաստ»

Politics

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Անկախ քաղաքական հայացքներից, կուսակցական պատկանելությունից կամ իշխանություն-ընդդիմություն հակադրությունից՝ հայկական հանրային գիտակցության մեջ շարունակում է բաց մնալ ամենահիմնական հարցը՝ ինչպե՞ս եղավ, որ հայ ժողովուրդը կորցրեց Արցախը՝ այն տարածքը, որը ոչ միայն պատմականորեն, մշակութային և քաղաքակրթական առումով եղել է հայկական ինքնության առանցքային հենասյուներից մեկը, այլև դարերի ընթացքում մշտապես բնակեցված է եղել հայերով։

Տասնամյակներ շարունակ միջազգային մակարդակում անգամ ամենաբարդ քաղաքական քննարկումների պայմաններում շատերի մեջ կասկած չէր առաջանում Արցախի հայկական բնույթի վերաբերյալ։ Սակայն այսօր իրավիճակն արդեն հասել է մի կետի, երբ ոչ միայն տեղի է ունեցել տարածքային կորուստ, այլ նաև ընթանում է հայկական մշակութային, պատմական և քաղաքակրթական հետքի համակարգված ոչնչացում։

Այս իրավիճակում բնական է, որ հանրության ներսում կրկին ու կրկին բարձրացվում են պատերազմի ընթացքում թույլ տրված ռազմաքաղաքական սխալների հարցերը։ Յուրաքանչյուր պարտություն իր մեջ պարունակում է քաղաքական որոշումների շղթա, ռազմավարական հաշվարկների սխալներ, երբեմն նաև չօգտագործված հնարավորություններ։ Եվ հենց այս համատեքստում վերջին տարիներին առավել հաճախ քննարկվող հարցերից մեկը վերաբերում է Ադրբեջանի էներգետիկ ենթակառուցվածքների հետ կապված հայկական կողմի վարքագծին։ Շատերի շրջանում այսօր հարց է առաջանում՝ եթե Ադրբեջանը պատերազմի ընթացքում օգտագործում էր իր ամբողջ ռազմական ներուժը, ներգրավում էր թուրքական աջակցությունը, կիրառվում էին ժամանակակից անօդաչու համակարգեր, հրթիռային հարվածներ, տնտեսական ու տեղեկատվական ամբողջ ռեսուրսը, ապա ինչո՞ւ հայկական կողմը չի դիմել հակառակորդի ամենախոցելի և ամենազգայուն հատվածներից մեկին՝ էներգետիկ համակարգին հարվածելու ռազմավարությանը։ Առավել ևս, երբ խոսքը վերաբերում է մի երկրի, որի պետական բյուջեի, տնտեսական կայունության և միջազգային ազդեցության առանցքը կառուցված է նավթի և գազի արտահանման վրա։

Առավել զարմանալի է այն հանգամանքը, որ պատերազմի ընթացքում հայկական կողմից հնչում էին հայտարարություններ և երաշխիքներ այն մասին, որ, օրինակ՝ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը չի դառնա թիրախ։ Հանրային մի զգալի հատվածի համար հենց սա դարձավ ամենամեծ հարցերից մեկը, որովհետև ստեղծվեց տպավորություն, որ նույնիսկ գոյաբանական պատերազմի պայմաններում հայկական կողմը սահմանափակումներ էր դնում սեփական գործողությունների վրա՝ այն դեպքում, երբ հակառակ կողմը նման սահմանափակումներ գրեթե չուներ։

Այս թեման առավել սուր է ընկալվում նաև այն պատճառով, որ ժամանակակից պատերազմների փորձը ցույց է տալիս լրիվ այլ պատկեր։ 21-րդ դարի պատերազմներում էներգետիկ ենթակառուցվածքներն արդեն վաղուց վերածվել են ռազմավարական թիրախների։ Տարածաշրջանային հակամարտությունների ընթացքում հաճախ թիրախավորվում են նավթային և գազային ենթակառուցվածքները, որովհետև ժամանակակից աշխարհում էներգետիկան պարզապես տնտեսություն չէ, այլ աշխարհաքաղաքական գործիք ու լծակ։ Ուստի շատերի համար անհասկանալի է մնում, թե ինչու հայկական կողմը պատերազմի ընթացքում ամբողջ ծավալով չօգտագործեց այդ տրամաբանությունը։

Իհարկե, այստեղ անհրաժեշտ է դիտարկել նաև հակառակ փաստարկները, որովհետև ռազմաքաղաքական որոշումները սովորաբար ունեն բազմաշերտ բնույթ։ Որոշ վերլուծաբաններ նշում են, որ Ադրբեջանի հիմնական էներգետիկ ենթակառուցվածքների դեմ հարվածները կարող էին հանգեցնել լայնածավալ միջազգային արձագանքի։ ԲաքուԹբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը միայն ադրբեջանական նախագիծ չէ։ Այն ներգրավված է միջազգային խոշոր դերակատարների շահերի համակարգում՝ սկսած Թուրքիայից և Մեծ Բրիտանիայից մինչև արևմտյան էներգետիկ ընկերություններ։ Այդ ենթակառուցվածքի դեմ հարվածը կարող էր ստեղծել իրավիճակ, որտեղ պատերազմը դուրս կգար միայն հայ-ադրբեջանական հակամարտության շրջանակից և կարող էր բերել արտաքին ուժերի ավելի կոշտ ներգրավման։ Որոշ գնահատականներով, հայկական կողմը հավանաբար փորձել է խուսափել այնպիսի քայլերից, որոնք կդիտարկվեին որպես տարածաշրջանային էներգետիկ անվտանգության դեմ գործողություն։ Սակայն այստեղ առաջանում է մյուս հարցը՝ եթե պատերազմն արդեն գոյաբանական բնույթ էր կրում, եթե վտանգված էր ամբողջ Արցախի ճակատագիրը, ապա արդյո՞ք չափազանց մեծ չէր այդ ինքնասահմանափակման գինը։

Այս ամբողջ քննարկումը նախընտրական շրջանում ձեռք է բերում նաև ներքաղաքական նշանակություն։ Հանրությունը փորձում է հասկանալ ոչ միայն անցյալի սխալները, այլ նաև ապագայի անվտանգության մոդելը։ Ի վերջո, պատերազմից հետո հասարակության մեջ ձևավորվել է խորքային անվստահություն ռազմաքաղաքական որոշումների արդյունավետության նկատմամբ։ Մարդիկ փորձում են հասկանալ՝ արդյո՞ք բոլոր հնարավորությունները օգտագործվել են, արդյո՞ք եղել են չկայացված որոշումներ, որոնք կարող էին փոխել պատերազմի ընթացքը, և արդյո՞ք պետությունն ունեցել է բավարար ռազմավարական կամք։

Այս հարցերը հատկապես կարևոր են փոքր պետությունների համար, որովհետև փոքր երկրները սովորաբար չեն կարող հաղթել միայն ռեսուրսների հաշվին։ Նրանք ստիպված են մտածել ասիմետրիկ ռազմավարությունների, հակառակորդի խոցելիության, տնտեսական և հոգեբանական ճնշման մեխանիզմների մասին։

Այս թեման դեռ երկար կմնա հայկական քաղաքական և հանրային դիսկուրսի առանցքում, որովհետև խոսքը միայն անցյալի մասին չէ։ Խոսքը ապագայի անվտանգության փիլիսոփայության մասին է։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan"The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representativeRate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic futureUcom Service Center in Artashat Reopens at a New AddressUcom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfersUcom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics OlympiadIDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological DevelopmentIDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference BACEE International Conference Kicks Off with Converse Bank as Lead Sponsor