Գագաթնաժողովից սպասում էին խաղաղություն, բայց Երևան եկավ պատերազմը

Հայաստանում անցկացված ԵՄ գագաթնաժողովից շատերը սպասում էին իրական քաղաքական արդյունքներ՝ հստակ հուշագրեր, անվտանգության երաշխիքներ և խաղաղությանն ուղղված համաձայնություններ։ Հանրության մի հատված ակնկալում էր, որ Եվրոպան կփորձի հանդես գալ որպես տարածաշրջանային կայունության ապահովող ուժ։ Սակայն այդ սպասումների փոխարեն գագաթնաժողովը Երևան բերեց մի պատկեր, որն ավելի շատ հիշեցնում էր աշխարհաքաղաքական դիմակայության հերթական դրսևորում, քան խաղաղության օրակարգ։

Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու այցը Երևան շատերի կողմից ընկալվեց ոչ միայն որպես դիվանագիտական քայլ, այլ նաև որպես ուղերձ Ռուսաստանի նկատմամբ։ Զելենսկին Ռուսաստանի համար պետության ղեկավար է, որի երկիրը գտնվում է բաց ռազմական հակամարտության մեջ Մոսկվայի հետ։ Եվ այն հանգամանքը, որ նրան Երևանում ընդունում են պետական բարձր մակարդակով ու բոլոր պատիվներով, չէր կարող աննկատ մնալ Ռուսաստանի համար։

Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի հասարակության մեջ հաճախ հիշեցվում է նաև մեկ այլ կարևոր հանգամանք։ Լեռնային Ղարաբաղի 44-օրյա պատերազմի ընթացքում Ուկրաինան աջակցում էր Ադրբեջանին, այդ թվում՝ ռազմական մատակարարումների մակարդակով։ Այդ փաստը մինչ օրս շարունակում է դժգոհություն առաջացնել հայ հասարակության որոշ շրջանակներում, որոնք չեն հասկանում, թե ինչու է Երևանը փորձում անտեսել անցյալի այդ իրադարձությունները և ներկայացնել Զելենսկու այցը բացառապես որպես բարեկամական հարաբերությունների դրսևորում։

Պատահական չէ, որ Ռուսաստանն արագ արձագանքեց տեղի ունեցածին։ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարեց, որ ՌԴ-ում Հայաստանի դեսպանին բողոք է ներկայացվել՝ կապված Ռուսաստանի հասցեին հնչող «ահաբեկչական սպառնալիքների» համար Զելենսկուն հարթակ տրամադրելու անընդունելիության հետ։ Սա հերթական ազդակն էր այն մասին, որ Մոսկվայում Երևանի գործողությունները դիտարկում են ոչ միայն որպես դիվանագիտական ակտիվություն, այլ որպես քաղաքական կողմնորոշման փոփոխության դրսևորում։

Այս ֆոնին առավել ուշագրավ էին նաև Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի հայտարարությունները։ Նա բաց տեքստով նշեց, որ տարիներ առաջ Հայաստանը, իր խոսքով, դիտարկվում էր որպես Ռուսաստանի «արբանյակ», և փորձեց ներկայիս եվրոպական ակտիվությունը ներկայացնել որպես Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականության արդյունք։ Սակայն նման գնահատականները շատերի կողմից ընկալվում են որպես պատմական իրականության անտեսում, քանի որ Ֆրանսիայի և Հայաստանի հարաբերությունները ձևավորվել ու զարգացել են տասնամյակների ընթացքում՝ մեծապես նաև հայկական սփյուռքի աշխատանքի շնորհիվ։ Դեռ մինչև 2018 թվականը Ֆրանսիայի նախագահները պետական այցերով եղել են Հայաստանում, իսկ հայ-ֆրանսիական հարաբերությունները մշտապես առանձնահատուկ բնույթ են ունեցել։

Այս ամենի ֆոնին ավելի ակնհայտ է դառնում այն տեսակետը, որ գագաթնաժողովն ու եվրոպական ակտիվությունը նաև ներքաղաքական նպատակներ ունեն։ Ընտրություններից անմիջապես առաջ իշխանության համար կարևոր է ստեղծել այնպիսի պատկեր, թե Հայաստանը դարձել է Եվրոպայի լիարժեք գործընկերը և հենց գործող կառավարությունն է ապահովել այդ հարաբերությունների զարգացումը։ Սակայն քաղաքական գեղեցիկ հայտարարություններն ու բարձր մակարդակի հանդիպումները չեն փոխում երկրի ներսում առկա խնդիրները։

Հասարակության մեջ շարունակվում են քննարկումները ժողովրդավարական գործընթացների վիճակի, ընդդիմության նկատմամբ վերաբերմունքի, փողոցային ձերբակալությունների և քաղաքական ճնշումների մասին։ Եվ որքան էլ եվրոպացի առաջնորդները Երևանում խոսեն ժողովրդավարության և ազատությունների մասին, այդ խնդիրները չեն անհետանում նրանց հեռանալուց հետո։ Գագաթնաժողովի մասին հնարավոր է մեկ ամիս անց քչերն արդեն հիշեն, սակայն ներքին քաղաքական լարվածությունն ու հասարակական բևեռացումը շարունակելու են մնալ Հայաստանի իրական օրակարգում։