Գազի գնի 69% աճը չի նշանակում էլեկտրաէներգիայի սակագնի նույնչափ թանկացում․ ի՞նչ ազդեցություն կունենա այն սպառողների վրա. Հրայր Կամենդատյան

Հայաստան ներկրվող բնական գազի գնի 69%-ով բարձրացումը ուղղակիորեն և գծայնորեն (1:1 հարաբերությամբ) չի հանգեցնի էլեկտրաէներգիայի սակագնի նույնքան՝ 69%-ոց աճի:

Սակագնային ազդեցության հաշվարկը պայմանավորված է Հայաստանի էներգետիկ համակարգի կառուցվածքով և գնագոյացման հետևյալ գործոններով.

1. Հայաստանի էներգետիկ հաշվեկշիռը (Գեներացման միքս)

Հայաստանում էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը բաշխված է երեք հիմնական աղբյուրների միջև, որոնցից միայն ջերմային էլեկտրակայաններն (ՋԷԿ-եր) են կախված բնական գազից.

Աტომային էներգիա (ՀԱԷԿ): Ապահովում է էլեկտրաէներգիայի արտադրության ընդհանուր ծավալի մոտ 30-35%-ը: Միջուկային վառելիքի գինը կախված չէ ներկրվող բնական գազի ընթացիկ շուկայական տատանումներից: Հիդրոէներգետիկա (ՀԷԿ-եր՝ մեծ և փոքր): Ապահովում է մոտ 30%-ը: Հիդրոռեսուրսների ինքնարժեքը կապված չէ գազի գնի հետ:

Ջերմային էլեկտրակայաններ (ՋԷԿ-եր): Ապահովում են մոտ 35-40%-ը, որոնք անմիջապես կախված են բնական գազի սակագնից:

2. ազդեցության գնահատման բանաձևը

Քանի որ գազով աշխատող ՋԷԿ-երն զբաղեցնում են էներգետիկ հաշվեկշռի միայն մի մասը (~35-40%), գազի 69% թանկացումն ուղղակիորեն վերաբերում է միայն այդ հատվածին.

Անհատական ազդեցություն ՋԷԿ-երի վրա: Ջերմային կայանների ինքնարժեքում վառելիքի (գազի) տեսակարար կշիռը կազմում է շուրջ 70-75%: Հետևաբար, գազի 69% թանկացումը կբարձրացնի միայն ջերմային գեներացիայի արժեքը մոտ 45-50%-ով:

Ազդեցություն վերջնական սակագնի վրա: Հաշվի առնելով համակարգում էժան ատոմային և հիդրոէներգիայի «զսպող» դերը՝ համակարգային գեներացման կշռված միջին արժեքի աճը կկազմի մոտ 15-20%:

3. Բաշխման և փոխանցման հավելումներ

Վերջնական սպառողի համար սահմանվող սակագինը ներառում է ոչ միայն գազի կամ արտադրության գինը, այլև՝

Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի (ՀԷՑ) բաշխման ծախսերը,

«Բարձրավոլտ էլեկտրացանցեր» ՓԲԸ-ի փոխանցման սակագները,

Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի (ՀԾԿՀ) կողմից սահմանվող մարժաները և հնարավոր սոցիալական խաչաձև սուբսիդավորման մեխանիզմները:

Ամփոփում.

Եթե գազի ներկրման գինն աճի 69%-ով, ապա տնտեսարժեքի տրամաբանությամբ վերջնական սպառողի համար էլեկտրաէներգիայի սակագինը ուղղակիորեն չի բարձրանա 69%-ով, սակայն համակարգային ճնշման հետևանքով վերջնական սպառողի սակագինը կարող է աճել մոտ 15-25%-ով (կախված սակագնային խմբերից և հնարավոր պետական կարգավորումներից/սուբսիդիաներից)։