Հայերեն
Բոլորն էլ գիտեն, որ Ադրբեջանի վերջին պահանջը մեր պատմության ավարտն է. որքան էլ զարմանալի հնչի, Ադրբեջանի «վերջին պահանջը» Ադրբեջանում չի ձևավորվում, այլ՝ Հայաստանում. Հովհաննիսյան «Հայաքվեն» Հ1-ի կողմնակալ քաղաքականության վերաբերյալ տեղեկագրեր է ուղարկել միջազգային կառույցներին Բանանի շուրջ աղմուկ, պետության շուրջ լռություն․ ինչպես ենք ընկնում հանրային ուշադրության ծուղակը. Աննա Կոստանյան «Քաղաքական գործիքակազմի առումով իշխանությունը չունի բավական կենսունակություն ընդդիմության հետ մրցակցության տեսանկյունից, ուստի դիմում է ռեպրեսիվ մեխանիզմներին». «Փաստ» Եվրոպական օրակարգի «ներքին ընդդիմադիրը». ի՞նչ են ցույց տալիս ԱԽ նախկին քարտուղարի հայտարարությունները. «Փաստ» Երևանի «հավասարակշռված» դիվանագիտության գինը. վերադարձ դեպի Մոսկվա՞. «Փաստ» Անձեռնմխելիության պատրանքը. ի՞նչ դասեր է տալիս դատավոր Մասիս Մելքոնյանի շուրջ ծավալվող գործընթացը. «Փաստ» Ինչո՞ւ համընկան Ալիևի «բացումն» ու Սամվել Կարապետյանի կալանավորումը. «Փաստ» Բանանի «դիվանագիտությունը» և «պրիմիտիվ» քաղաքականության վիրուսային բանաձևը. «Փաստ» Ադրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ Վարդևանյան Աչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. Շարմազանով Ամեն մի որոշման, քայլի, գործողության հետևում կոնկրետ մարդիկ են՝ իրենց պատասխանատվությամբ. «Փաստ»

Սալադինի և Քրիստոսի ծաղիկը. Կարո՞ղ է լեգենդար դամասկոսյան վարդը գոյատևել գլոբալ տաքացմանը

Մշակույթ

Դամասկոսյան վարդը (Rosa damascena) հաջողությամբ դիմացել է կայսրությունների անկմանը, խաչակրաց արշավանքներին և ավերիչ քաղաքացիական պատերազմին։ Սակայն այսօր այս լեգենդար ծաղիկը բախվում է նոր, շատ ավելի վտանգավոր սպառնալիքի՝ գլոբալ տաքացման և կլիմայական ճգնաժամի։

Լուսանկարիչ Էմիլի Գարթվեյթը Դամասկոսից մեկնել է Հալեպ՝ վավերագրելու, թե ինչպես են սիրիացի ֆերմերներն ու գինեգործները փորձում փրկել երկրի պատմության մեջ կենտրոնական տեղ զբաղեցնող բույսը։

Երկու հազարամյա պատմություն ունեցող ծաղիկը

Դամասկոսյան վարդը անբաժանելիորեն կապված է Մերձավոր Արևելքի և համաշխարհային քաղաքակրթությունների պատմության հետ.

Մ.թ. առաջին դարում Պլինիոս Ավագը մանրամասն նկարագրել է դրա հատկությունները։

Միջնադարյան արաբ բժիշկները վարդն օգտագործել են մելանխոլիայի և սրտի հիվանդությունների բուժման համար։ 1187 թվականին սուլթան Սալադինը հրաժարվել է մտնել Երուսաղեմի Օմարի մզկիթ, մինչև դրա պատերը չմաքրվեն վարդաջրով, որը Դամասկոսից տեղափոխվել է 500 ուղտերով։

13-րդ դարում, խաչակրաց ասպետի շնորհիվ, ծաղիկը բերվեց Ֆրանսիա և մինչ օրս մշակվում է Գրասում՝ աշխարհի օծանելիքի մայրաքաղաքում։

Սիրիայում այս վարդի թերթիկները զարդարում են Մաալուլայի խորանը, որը ամենահին գործող քրիստոնեական վանքերից մեկն է, որտեղ դեռևս խոսվում է արամեերեն (Հիսուս Քրիստոսի լեզուն)։

Մշակութային արժեքից զատ, դամասկոսյան վարդը դարեր շարունակ ծառայել է որպես «աչքի տակ թաքնված» դեղամիջոց։ Իր հակասեպտիկ, հակաբորբոքային և հակադեպրեսանտ հատկություններով այն սիրիացիների կողմից սերունդներ շարունակ օգտագործվել է անհանգստությունը, ստամոքսի ցավը և այլ հիվանդություններ թեթևացնելու համար։

Կլիմայի վրա ազդեցությունը. Հստակ թվեր

Սիրիան հայտնվել է համաշխարհային կլիմայական ճգնաժամի առաջնագծում, և խիստ վիճակագրությունը հստակ ցույց է տալիս աղետի մասշտաբները.

2024-2025 թվականների սեզոնին տեղումները 60%-ով ցածր էին տարեկան միջինից։ Սա արդեն հանգեցրել է ցորենի արտադրության 40%-ով անկման։

Մինչև 2011 թվականին պատերազմի սկսվելը, դամասկոսյան վարդի աճեցմանը հատկացվել էր 270 հեկտար հող։ Այսօր մնացել է ընդամենը 120 հեկտար։

Ավելի քան 120 հեկտար հողատարածք է մնացել

Ավելի քան 120 հեկտար հողատարածք է մնացել ծայրահեղ շոգի և անկանոն տեղումների պատճառով թփերի կյանքի տևողությունը կրճատվել է ավելի քան կեսով։ Վարդի թփերը, որոնք պետք է ապրեին մոտ 60 տարի, այժմ չորանում և մեռնում են ընդամենը 25 տարի անց։

Բնօրինակ վարդի համար լրացուցիչ սպառնալիք էր 1980-ականներին Սաուդյան Արաբիայից ավելի դիմացկուն մրցակցային տեսակի ներմուծումը։ 

Այն մեկ հեկտարի համար յոթ անգամ ավելի շատ բերք է տալիս և աստիճանաբար դուրս է մղում պատմական ծաղիկը։ Գիտնականները, սակայն, զգուշացնում են, որ բնօրինակ դամասկոսյան վարդը ունի երաշտի դիմադրության եզակի գենետիկական կոդ, որը չի կարող արհեստականորեն վերստեղծվել կամ փոխարինվել։

Վերածննդի հույս

Չնայած անցումային շրջանի հսկայական տնտեսական դժվարություններին՝ սիրիացի ֆերմերները և նոր կառավարությունը փնտրում են իրենց ազգային գանձը փրկելու ուղիներ։

Առաջարկվող լուծումների թվում են կաթիլային ոռոգման անցումը, անձրևաջրի հավաքման ենթակառուցվածքների ստեղծումը և կլիմայական պայմաններին դիմացկուն գյուղատնտեսական մեթոդների ներդրումը։ 

Գյուղերի տեղական ֆերմերները սուբսիդիաներ են խնդրում ջրային պոմպերի էլեկտրամատակարարման համար արևային վահանակներ տեղադրելու համար (որոնք մեկ ֆերմայի համար կազմում են մոտավորապես 7000 դոլար)։ Մինչդեռ, Սիրիայի գյուղատնտեսության նախարարությունը հայտարարել է մոտավորապես 741 ակր հողատարածք վերականգնելու և ֆերմերներին անվճար 30,000 վարդի սածիլներ բաշխելու ծրագրերի մասին։

Տեղացի ձեռնարկատերերը վճռական են։ Դամասկոսի հարավում գտնվող ֆերմայի սեփականատեր Ռուլա Ալի-Ադիբն ասում է, որ այս սեզոնին նախատեսում է ավելի շատ վարդեր տնկել, քան երբևէ, չնայած դժվարություններին։

«Վարդը գոյատևել է բոլոր այն կայսրություններից, որոնք փորձել են խլել նրան։ Արդյո՞ք նա կդիմանա տաքացող մոլորակին և կվերադառնա սիրիացիների ձեռքը նրանց սեփական պայմաններով, հարց է, որին դեռ պետք է պատասխանել»,-նշում է Էմիլին։

Հայկ Մարտիրոսյանն առաջին խաղային օրը հաղթել է Ռապորտին․ Total ChessՊուտինն ու Թրամփը դեռ բովանդակային զրույց չեն ունեցել. ՊեսկովԶինծառայող է մահացել«Եղբայրս 200 տոկոս դաջվածք չի ունեցել». մահացած զինծառայողի եղբայրIDBank-ը DigiTec 2026-ին կներկայանա միասնական էկոհամակարգի հայեցակարգովՓաշինյանը պահանջում էր փոխել Սահմանադրությունը հանուն խաղաղության, իսկ հիմա խոստովանում է, որ Ալիևը կարող է չստորագրել համաձայնագիրը«Գյումրի» ԲԿ-ում հաջողվել է փրկել 36-ամյա տղամարդու կյանքը․ նրան վնասվածք է պատճառել հարազատ եղբայրըՓաշինյանը գող է. նա հազարավոր զինվորների կյանքեր է գողացել․ ինչո՞ւ Փաշինյանը Բաքվի հետախուզվողների ցուցակում չէ. Անուշ ՄիրզոյանՓաշինյանն ուժեղ է միայն այն դեպքում, երբ սպառնում է ընդդիմադիրներին բանտ նետել, բայց Ալիևի դեմ թույլ է. Մարիաննա ՂահրամանյանԻնչ է որոշվել տրամադրել Կիեւին «Ռամշտայն» ձևաչափով հանդիպմանըՔՊ-ն չգիտի անգամ, թե որ կետում են ավարտվելու Ալիևի պահանջները. Տիգրան ԱբրահամյանTeam Group-ը Digitec-ի ռազմավարական գործընկերն է․ խումբը կներկայացնի իր տեխնոլոգիական էկոհամակարգն ու նորարարական լուծումներըԱնվտանգ և արդար պետության գաղափարը սկսվում է դպրոցից․ Մհեր ԱվետիսյանԻշխանությունները Ռուսաստանի հետ առևտրային պատերազմի մեջ մտնելուց առաջ քայլեր պետք է ձեռնարկած լինեին. Հրայր ԿամենդատյանԻշխանությունները երբեք չեն ասել, թե ինչն են ուզում փոխել Սահմանադրության մեջ. Ավետիք ՉալաբյանԱլիևի հրահանգով Սահմանադրությունը փոխելը ինքնիշխանության լիակատար կորուստ է․ Նարեկ Կարապետյան102֊րդ ռազմաբազան մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն մեզ, այլ մեր տարածաշրջանի բոլոր խաղացողների համար․ Արշակ ԿարապետյանԱդրբեջանցիները մեր առաջ պահանջներ են դնում և ցանկանում ներգրավվել հետաքննությունների մեջ. Մենուա ՍողոմոնյանՍի Ծինփինի հետ զրույցը հանգամանալից էր, դրա ընթացքում շոշափվել են նաև Մոսկվայի և Պեկինի գիտակրթական գործընկերության հաջողությունները. ՊուտինԲոլորն էլ գիտեն, որ Ադրբեջանի վերջին պահանջը մեր պատմության ավարտն է. որքան էլ զարմանալի հնչի, Ադրբեջանի «վերջին պահանջը» Ադրբեջանում չի ձևավորվում, այլ՝ Հայաստանում. ՀովհաննիսյանԸնտրական գործընթացը իշխանությունները վերածել էին վախի մթնոլորտի. Ցոլակ Ակոպյան«Հայաքվեն» Հ1-ի կողմնակալ քաղաքականության վերաբերյալ տեղեկագրեր է ուղարկել միջազգային կառույցներինՊետության ճակատագիրը չի կարելի դարձնել անպատասխանատու փորձարկումների խաղալիք․ Մհեր ԱվետիսյանԻշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, և նա խոսքն արդեն ասել է․ Նարեկ ԿարապետյանՏեսեք՝ ինչ է տեղի ունենում, երբ Նարեկ Կարապետյանը կառավարությունից պահանջում է պարզաբանել՝ ի՞նչ է կատարվում Հայաստանի պետական բյուջեի պակասուրդի հետ. տեսանյութՀայաստանի համայնքները քարտեզագրվում են նորարարական լուծումներովՖասթ Բանկն առաջարկում է արագ, առանց միջնորդավճարի ԱՄՆ դոլարով փոխանցումներԽաղաղության մասին իշխանությունների պնդումները հակապետական են. Աննա ԿոստանյանԶՊՄԿ-ն հայտարարում է պղնձի և մոլիբդենի խտանյութերի տեղափոխման ծառայությունների մրցույթՄեծ զեղչերի սեզոնին ընդառաջ արժե մի փոքր սպասել. անակնկալ` օնլայն շոփինգի սիրահար C360 Mastercard քարտապաններին18 արդարների գործով հաջորդ դատական նիստը տեղի կունենա նոյեմբերի 19-ինՁայնագրության մեջ իսպառ բացակայում է որևէ հանցակազմ. Ավետիք ՉալաբյանԴուք հասկանու՞մ եք, որ անարդարությունը, որը այսօր կրծքով պաշտպանում եք, մի օր կարող է ձեզ հարվածել․ Մարիաննա ՂահրամանյանՈւիթքոֆն ու Քուշները Բեռլինում կքննարկեն Կիևի անվտանգության երաշխիքներըԻնչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերինՀամախմբվում ենք ըստ օրակարգի, ճիշտ չի, որ բոլորը նույն կերպ մտածեն, երբեմն դժվար է լինում. ԳրիգորյանՎճռական գործողություններ լինելու են. Լևոն ԱզիզյանՉկա’ մի դեպք, երբ սահմանադրություն չփոխելու համար մի երկիր հարձակվում է մյուս երկրի վրա․ ԳրիգորյանԱյս իշխանության հեռացումից հետո Սահմանադրության փոփոխության հարց պետք է դրվի. Աննա Գրիգորյան44-օրյա պատերազմը ես հաճախ եմ բնորոշել որպես «տարօրինակ». Արմեն ԱշոտյանՆիկոլ Փաշինյանը զբաղված է Հայաստանի ազգային պետության կազմաքանդմամբ․ Լևոն ԱզիզյանԱյս իրավիճակում չի քննարկվում այլ պատասխան քան ոչը․ Արամ ՎարդևանյանՀայաստանի եվրոպական ուղին՝ խոստումների և պարտավորությունների միջևՄոսկվա-Երևան տոմսերը կտրուկ թանկացել են․ ի՞նչ արժեն այս պահինՄելիքբեկյանը կողմ է, որ ՖԻՖԱ-ն գլխավորի Դիալլոն․ «Լավ ճանաչում եմ, ունի անհրաժեշտ որակները»ՔՊ-ն մահաբեր իշխանություն է․ Արսեն Գևորգյանն այս իշխանության զոհն է․ մենք շարունակելու ենք պայքարել, մինչև նրա նկատմամբ արդարությունը վերականգնվի. Ուժեղ ՀայաստանՆոյեմբերյանի և Բերդի ճանապարհներին մառախուղ է․ տեսանելիությունը՝ մինչև 50 մետրՄենուա Սողոմոնյանի յուրահատուկ շնորհավորանքը Խաչիկ ԳալստյանինՆոյեմբերի 18-ին, 19-ին և 20-ին ավելի քան 40 ժամ ջուր չի լինելուՄինչև 2026 թ.-ի դեկտեմբերի 31-ը. 3 ժամկետ, որոնք բաց թողնելու դեպքում կարող եք գումար կամ իրավունք կորցնել