Հայերեն
Բնության հանդեպ հոգատար վերաբերմունքը սկսել ենք մեզնից. Team-ն արժանացել է ISO 14001:2015 հավաստագրի 18 արդարների գործով գալիք դատական նիստին քննարկվելիք կարևոր հարցը՝ արդյո՞ք կփոխվի Բագրատ Սրբազանի խափանման միջոցը Ucom-ը հայտարարում է ածխածնային հետքի կառավարման ծրագրի մեկնարկի մասին Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում տնտեսական առումով հնարավորությունների մասին դեռ խոսք անգամ լինել չի կարող․ Նաիրի Սարգսյան (տեսանյութ) Երևանում բախվել են «Lexus»-ը, «Toyota»-ն և «Hyundai»-ն Պետությունը չի կարող կայուն լինել, եթե կտրված է իր քաղաքակրթական հիմքերից. «Փաստ» «TRIPP-ը մի նախագիծ է, որը ծնունդ է առնում ճնշումների, հարկադրանքի, սպառնալիքների ներքո». «Փաստ» Հանգուցալուծումը՝ հունիսի 7-ին. ինչպես խուսափել ազգակործան հետևանքներից. «Փաստ» Դամոկլյան սուր. առևտրային անհամամասնության վտանգներն ու սպառնալիքները. «Փաստ» Պետբյուջեի հաշվին՝ «լավություններ» ընտրողներին. «Փաստ» Մի քիչ թոշակ են ավելացնում, իսկ գները խայտառակ բարձրանում են. «Փաստ» Քպականներն ընդդեմ իրենց ղեկավարի. «Փաստ» 

Inclusive Education in Armenia: Expert interview with Marieta Ashikyan

Հասարակություն

Author: Yana Saribekyan

Introduction

Armenia’s transition to inclusive education—a system where children with special needs learn alongside their peers—has been both transformative and turbulent. While the policy promotes equality, its implementation has revealed stark challenges: aggressive behavior in classrooms, parental denial of diagnoses, and a society still grappling with deep-seated stigmas. To explore these issues, we spoke with Marieta Ashikyan, an independent inclusive educational expert, about the root causes, real-world consequences, and possible solutions for Armenia’s inclusive education system.

Yana Saribekyan: Since inclusive education was introduced, we’ve seen successes but also serious problems—increased aggression, bullying, and social isolation. Why do these issues persist?

Marieta Ashikyan: The core problem is societal mindset. Many people, including educators, still view children with special needs through a lens of separation. Even well-meaning teachers might say, "Go easy on him, he’s different," which only reinforces exclusion. This isn’t just about policy, it’s about culture. The older generation of educators often struggle with this shift, but I see hope in younger teachers entering the system. They’re more open to inclusion, but they need better training to handle the complexities.

Yana Saribekyan: There have been alarming reports—children with special needs hitting classmates, taking their belongings, or acting out violently. Wasn’t this risk considered when designing inclusive education?

Ashikyan: In theory, yes—but theory and practice are worlds apart. Many decisions were made by officials removed from classroom realities. Aggression in these cases isn’t random; it’s often a reaction to frustration. Imagine a child who watches peers succeed effortlessly while they struggle, or who feels constantly pulled aside for "special" attention. That breeds resentment. Schools must recognize this as a systemic issue, not just a behavioral one.

Yana Saribekyan: In Hrazdan, several inclusive schools received 5-7 formal complaints in two years about children with special needs harassing others. What’s being done to address this?

Ashikyan: The response has been inconsistent. Some schools have skilled specialists who intervene early, but others lack resources. A major issue is teacher preparedness—many don’t know how to de-escalate conflicts or understand the underlying causes. For example, a nonverbal child might lash out because they can’t communicate pain or discomfort. Instead of punishment, we need proactive strategies: sensory breaks, communication tools, and peer mediation.

Yana Saribekyan: You’ve mentioned parental denial as a barrier. How severe is this problem?

Ashikyan: It’s one of our biggest obstacles. Some parents refuse to acknowledge their child’s needs, fearing stigma. I’ve seen cases where a child clearly required support, but the family resisted assessments, hoping the issue would "disappear." Tragically, this often leads to bigger problems later. One mother, after years of refusing help for her autistic son, finally sought assistance—only to realize how much early intervention could have helped.

Yana Saribekyan: Is the shortage of qualified specialists making things worse?

Ashikyan: Without a doubt. Even passionate professionals can falter without experience. I’ve mentored young psychologists who, despite their education, felt helpless when a child refused to engage for months. Special education isn’t just about knowledge; it’s about adaptability. Sometimes, you must discard textbooks and find creative ways to connect—like using art or play to build trust.

Yana Saribekyan: Many Armenians still believe children with special needs belong in separate schools or need "fixing." How do we combat this?

Ashikyan: The Soviet legacy looms large. Back then, these children were hidden away, and that mentality persists. Even today, some parents fear inclusive classrooms will "hold back" typical students—a myth we must dismantle. Schools can help by fostering peer friendships and educating families. For example, some schools host "disability awareness days," where students experience simulations (like navigating classrooms blindfolded) to build empathy.

Yana Saribekyan: Should Armenia’s inclusive education model be restructured?

Ashikyan: Yes, but carefully. Right now, we’re forcing some children into a system not designed for them. A child with severe cognitive delays shouldn’t follow the same math curriculum as peers—they might need life skills training instead. Flexibility is key. Some countries use "individualized education plans" tailored to each student’s needs; Armenia should adopt similar reforms.

Yana Saribekyan: Where should systemic change begin?

Ashikyan: Early intervention is critical. Preschools need more psychologists and trained staff to identify issues before they escalate. But the real work starts at home. Many parents lack awareness about developmental disorders, leading to delays in diagnosis. Public campaigns—like TV spots explaining autism or ADHD—could help normalize these discussions.

Yana Saribekyan: What’s your biggest concern for the future of inclusive education in Armenia?

Ashikyan: That we’ll settle for superficial compliance. True inclusion isn’t just about placing children in the same classroom—it’s about ensuring they thrive. Without proper teacher training, parental support, and societal acceptance, we risk creating a system where everyone feels failed: students, parents, and educators alike.

Իրանը ուզում է, որ Հորմուզի նեղուցը բաց լինի, և իրենք կարողանան օրական 500 միլիոն դոլար աշխատել. ԹրամփԻ՞նչը ստիպեց Հայաստանի ԱԳՆ-ին՝ այդպես ջերմագին շնորհավորել Իսրայելին անկախության օրվա առթիվ. Վահե ՀովհաննիսյանԻսրայելը hարվածել է Լիբանանի բնակավայրերից մեկին. կա մեկ զnh Եվրամիության 26 երկիր պատրաստ է աջակցել Վրաստանի դեմ պատժամիջոցների կիրառմանը. Կալաս«Կենտրոն» հեռուստաընկերությունն ուղիղ հեռարձակում կապահովի Ծիծեռնակաբերդից. Բեթղեհեմ ԱրաբյանՀասարակությունը հիասթափված է և չի ստանում իրեն հուզող հարցերի պատասխանը․ Մենուա ՍողոմոնյանՀերթական ապտակը Փաշինյանին` միջազգային կազմակերպություններից Մենք ենք լուծելու Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության հարցը առանց վնասելու մեր ինքնիշխանությանը. Արշակ ԿարապետյանԱրծվաշենի, Բաքվի, Սումգայիթի, Շահումյանի, Կիրովաբադի հայերի վերադարձի հարցը ինչի՞ չես դեմ տալիս. Արշակ ԿարապետյանԴիտորդականի փոխարեն հիբրիդային առաքելություն կլինի Գյուղերում դպրոցների փակումը ունի ավելի շատ բացասական, քան դրական կողմեր․ Ատոմ ՄխիթարյանԱդրբեջանը ոչնչացրել է Արցախի Մայր տաճարը, իսկ ՀՀ իշխանությունները լուռ են Արևային էներգետիկան առաջին անգամ դարձել է համաշխարհային էներգաաճի առաջատարը Մարդկանց ուղարկում էին ռազմադաշտ, երբ պարտությունն արդեն արձանագրված էր․ Հրայր ԿամենդատյանՓորձում են ոչնչացնել մեր մշակույթը, հոգեկերտվածքը, դարավոր արժեքները․ Արսեն ԳրիգորյանՄեր նպատակն է շահավետ հարաբերություններ կառուցել ուժային բոլոր կենտրոնների հետ․ Ավետիք Չալաբյան«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունների դաշինքի ընտրական ցուցակը և մյուս փաստաթղթերը ներկայացվեց ԿԸՀԲնության հանդեպ հոգատար վերաբերմունքը սկսել ենք մեզնից. Team-ն արժանացել է ISO 14001:2015 հավաստագրիԴաշինքի օգտահաշվի անվանումն է «Ուժեղ Հայաստան». ԿԸՀ-ն բավարարել է Գոհար Մելոյանի դիմումը ՈւՂԻՂ. «Ուժեղ Հայաստանը» ԿԸՀ է ներկայացնում իր ընտրական ցուցակը Դատարկ տարածքներից դեպի աշխատատեղերի ստեղծում. Նարեկ Կարապետյան (տեսանյութ) Շատ շուտով փոփոխությունները գալիս են Սամվել Կարապետյանի հետ. Ալիկ ԱլեքսանյանFIP-ը կոպիտ սխալ է թույլ տվել, Ծառուկյանը ճիշտ է ասել. դոկտոր պրոֆեսորը բացատրում է հաշվարկի ձևը 18 արդարների գործով գալիք դատական նիստին քննարկվելիք կարևոր հարցը՝ արդյո՞ք կփոխվի Բագրատ Սրբազանի խափանման միջոցըUcom-ը հայտարարում է ածխածնային հետքի կառավարման ծրագրի մեկնարկի մասին Մենք ենք լուծելու Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության հարցը` առանց վնասելու մեր ինքնիշխանությանը. Արշակ Կարապետյան Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում տնտեսական առումով հնարավորությունների մասին դեռ խոսք անգամ լինել չի կարող․ Նաիրի Սարգսյան (տեսանյութ) Փաշինյանն արդեն անկեղծ է՝ ցույց է տվել իր երկրի հակառակ կողմը. մեծ է ճգնաժամի հավանականությունը. Աննա Կոստանյան Ուժեղ պետություն հնարավոր է կառուցել միայն համախմբված հասարակության և պրոֆեսիոնալ կառավարման միջոցով. Նարեկ ՄանթաշյանԻսրայելցի զինվորի կողմից կոտրված Խաչը վերականգնվեց, իսկ Ադրբեջանը մեր եկեղեցիները հողին է հավասարեցնում, և Հայաստանից՝ ոչ մի արձագանք. Էդմոն ՄարուքյանԷս «կռվում» բոլորի ճակատագիրն է որոշվում, այդ թվում՝ նրանց, ովքեր առաջին հայացքից միայն «թամաշա» են անում. Վահե Հովհաննիսյան Արտաքին ցուցադրությո՞ւն, թե ընտրական հաշվարկ․ երևանյան գագաթնաժողովի քաղաքական գինը Ահա թուրքական պարտքի նոր հաշվարկը. Հրայր ԿամենդատյանՄեր անվտանգության երաշխավոր ադրբեջանցիներն ավերել են Ստեփանակերտի Սբ Աստվածամոր Հովանի եկեղեցին, սակայն ադրբեջանական բենզինն էժան է լիտրը 30-40 դրամով. Մ. ՍողոմոնյանՔաղաքական դաշտի նոր բևեռը․ «Ուժեղ Հայաստան»-ի արագ աճն ու վերաձևվող ընտրական տրամաբանությունը Հայաստանը պատրաստ է ընդլայնել Իսրայելի հետ կապերը. ՀՀ ԱԳՆ Շնորհավորում եմ մեր հաղթանակած մարզիկներին և նրանց մարզիչներին և սրտատրոփ սպասում մեր մյուս մարզիկների մրցելույթներին ու նոր հաղթանակներին․ Գագիկ ԾառուկյանԿրակոցներ Թեոթիուականի բուրգերի մոտ. զբոսաշրջիկ է մահացել, կան վիրավորներ 15.000.000$ է Սամվել Կարապետյանը փոխանցել հայ ուսանողներին կրթաթոշակների համար. Նարեկ ԿարապետյանԻսրայելը վերացրել է Իրանի կողմից uպառնացnղ միջnւկային Հոլnքnuտի վտանգը. ՆեթանյահուԱդրբեջանական օկուպացիոն վարչակազմը Ստեփանակերտում nչնչացրել է Սուրբ Աստվածամոր Հովանու եկեղեցին․ հայտարարությունՆիկոլ Փաշինյանը մի ժամանակ աստվածաբան էր, հետո՝ երաժիշտ, հիմա էլ կարծես ֆինանսական վերլուծաբան է դարձել. Նարեկ ԿարապետյանԻրանում ԱՄՆ-ի և Իսրայելի hարվածների հետևանքով վնաuվել է 138 հազար քաղաքացիական օբյեկտՀայտնի արգելքի պատճառով Սամվել Կարապետյանի հետ չէի հանդիպել շուրջ 10 ամիս․ Գոհար ՂումաշյանՌոբերտ Ամստերդամը Ռուբեն Վարդանյանին աջակցող գրառում է արելՔրիստինա Ագիլերան ցնցել է համարձակ կաշվե զգեստով նոր կերպարով Մենք քաղաքական որևէ ժառանգության համար պատասխանատվություն չենք կրում, ընդամենը 8 ամիս ենք քաղաքականության մեջ․ ԿարապետյանՍպիտակ-Երևան ճանապարհին բախվել են «MAN»-ն ու «Opel Astra»-ն. կա տուժած Կայացավ «Հայոց ցեղասպանություն և փոփոխվող տարածաշրջան» խորագրով «Առաջարկ Հայաստանին» նախաձեռնող խմբի կազմակերպած խորհրդաժողովըՅունիբանկը թողարկել է 5.6% եկամտաբերությամբ դոլարային պարտատոմսեր