Ապրիլի մեկի ուղերձը․ Մոսկվան խոսեց հստակ, Երևանը կանգնած է ընտրության առաջ

Ապրիլի 1-ին Մոսկվայում տեղի ունեցած Նիկոլ Փաշինյանի և Վլադիմիր Պուտինի հանդիպումը խորհրդանշական ենթատեքստ ստացավ դեռևս իր ժամանակագրությամբ։ Շատերի համար այն ընկալվեց ոչ միայն որպես հերթական դիվանագիտական շփում, այլ որպես հստակ քաղաքական ազդակ, որտեղ ռուսական կողմը փորձեց ուղերձ փոխանցել ոչ միայն Հայաստանի իշխանություններին, այլև ողջ հանրությանը՝ Հայաստանի արտաքին քաղաքական ընթացքի վերաբերյալ։

Փաշինյանի ներկայիս քաղաքական գիծը, որը մի կողմից փորձում է պահպանել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, իսկ մյուս կողմից՝ ակտիվացնել եվրոպական ուղղությունը, ավելի ու ավելի հաճախ է հակասությունների տեղիք տալիս։ Այս երկակիությունն, ըստ փորձագետների, Մոսկվայում արդեն ընկալվում է ոչ թե որպես հավասարակշռված քաղաքականություն, այլ որպես անվստահություն առաջացնող վարքագիծ։ Այդ ֆոնին Ռուսաստանի ղեկավարությունը, պահպանելով դիվանագիտական ձևակերպումները, միաժամանակ հստակ հասկացրեց, որ Հայաստանի հետ համագործակցության պատրաստակամությունը պայմանական է և կախված է Երևանի քայլերից։

Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվեչկու կողմից հնչեցված գնահատականները ևս վկայում են աճող մտահոգությունների մասին։ Հայաստանի տնտեսական քաղաքականությունը, եվրոպական ուղղությամբ մերձեցման փորձերը և տարածաշրջանային գործընթացների ընկալումը հարցեր են առաջացնում ռուսական կողմում՝ հատկապես առևտրատնտեսական հարաբերությունների ապագայի տեսանկյունից։ Սա արդեն խոսում է այն մասին, որ խնդիրը միայն քաղաքական չէ, այլ ունի նաև ուղիղ տնտեսական հետևանքներ։

Գազի գնի հարցը այս համատեքստում դառնում է առավել քան խոսուն օրինակ։ Մինչ եվրոպական շուկայում գազի արժեքը հասնում է բարձր մակարդակների, Հայաստանը շարունակում է այն ստանալ զգալիորեն ավելի մատչելի պայմաններով։ Սակայն նման արտոնյալ ռեժիմը, ըստ փորձագետների, չի կարող անսահման լինել, եթե քաղաքական հարաբերությունները շարունակեն վատթարանալ։ Այս հանգամանքը ուղղակիորեն անդրադառնալու է քաղաքացիների սոցիալական վիճակի վրա՝ բարձրացնելով կյանքի արժեքը այն պայմաններում, երբ եկամուտների աճ չի արձանագրվում։

Հանդիպման արդյունքների շուրջ քննարկումները առավել սրվեցին այն բանից հետո, երբ Հայաստանի նախկին արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը հրապարակային գնահատական տվեց տեղի ունեցածին։ Նրա խոսքով՝ Պուտինի խոսքը պարզապես դիվանագիտական ձևակերպումների շարք չէր, այլ քաղաքական ուղերձ, որը բացահայտում էր Հայաստանի ներկայիս դիրքի խոցելիությունը։ Օսկանյանի դիտարկմամբ՝ ռուսական կողմը փաստացի ներկայացրել է երեք կարևոր շեշտադրում՝ ինչ է ունեցել Հայաստանը, ինչ է արդեն կորցրել և ինչ դեռ կարող է կորցնել, եթե ներկայիս քաղաքականությունը շարունակվի։

Նրա մեկնաբանությամբ՝ դիվանագիտական շերտը մի կողմ թողնելու դեպքում, Մոսկվայի ուղերձը բավականին կոշտ էր․ Հայաստանի ղեկավարությունը չի գնահատում իրավիճակի լրջությունը և շարունակում է շարժվել սխալ ուղղությամբ՝ վտանգի տակ դնելով ոչ միայն երկկողմ հարաբերությունները, այլև երկրի սոցիալ-տնտեսական կայունությունը։

Այս ֆոնին առավել ակնառու է դառնում այն հանգամանքը, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքական ընտրությունները դադարել են լինել տեսական քննարկման թեմա և վերածվել են անմիջական ազդեցություն ունեցող գործոնի՝ երկրի տնտեսության, անվտանգության և քաղաքացիների առօրյայի վրա։ Քաղաքական հաշվարկները, որոնք կառուցվում են կարճաժամկետ շահերի վրա, կարող են բերել երկարաժամկետ կորուստների, որոնց բեռը կրելու է հասարակությունը։

Ապրիլի 1-ի հանդիպումը, այսպիսով, դարձավ ոչ թե սովորական դիվանագիտական իրադարձություն, այլ հստակ ազդակ՝ ուղղված Հայաստանի իշխանություններին։ Մոսկվան փորձեց ցույց տալ սահմանները, իսկ Երևանը կանգնած է ընտրության առաջ՝ շարունակել հակասական քաղաքականությունը, թե վերանայել իր մոտեցումները՝ հաշվի առնելով հնարավոր հետևանքները։

Սակայն այս ընտրությունը վաղուց արդեն միայն իշխանության խնդիրը չէ։ Խոսքը երկրի ռազմավարական ուղղության, տնտեսական կայունության և հասարակության սոցիալական անվտանգության մասին է։ Եթե քաղաքական հաշվարկները շարունակեն գերակշռել պետական շահի նկատմամբ, ապա դրա գինը վճարելու է ոչ թե քաղաքական էլիտան, այլ շարքային քաղաքացին՝ աճող սակագների, թանկացումների և կյանքի որակի անկման տեսքով։

Մոսկվայից հնչած ուղերձը, որքան էլ դիվանագիտական ձևակերպումների մեջ փաթաթված, իր էությամբ պարզ էր․ Հայաստանի համար սխալների գինը կարող է լինել անհամեմատ ավելի ծանր, քան մինչ այժմ կրել է։ Իսկ թե արդյոք Երևանը կկարողանա ժամանակին հասկանալ այդ ազդակը և փոխել իր ընթացքը, թե կշարունակի նույն ճանապարհով՝ խորացնելով ռիսկերը, ցույց կտան առաջիկա զարգացումները։