Արտաքին զիջումներ, ներքին ճնշումներ. իշխանության պահպանման երկակի ռազմավարություն

Վերջին տարիներին Հայաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ արձանագրված խնդիրները իշխանության կողմից շարունակվում են ներկայացվել որպես աննախադեպ հաջողություններ։ Սակայն այդ հայտարարությունների ֆոնին երկրում նկատվում է մեկ այլ գործընթաց՝ ներքին վերահսկողության մեխանիզմների կոշտացում և քաղաքական դաշտի սեղմում։ Արտաքին հարթակում զիջումների և ներսում «պտուտակների ամրացման» այս զուգահեռ ընթացքը ավելի ու ավելի տեսանելի է դառնում։

ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի հետ հանդիպումը հանրային դաշտում լայն քննարկման առիթ տվեց։ Քննադատների գնահատմամբ՝ Հայաստանի վարչապետը այդ բանակցություններում հանդես եկավ թույլ դիրքերից՝ փորձելով առավելագույնս հաճոյանալ արևմտյան գործընկերներին։ Առցանց օգտատերերը ուշադրություն դարձրեցին ոչ միայն բովանդակային, այլև խորհրդանշական դրվագներին՝ արձանագրելով, որ հանդիպման մթնոլորտը և ներկայացման ձևը ևս ընդգծում էին անհավասարության տպավորությունը։

Առավել լուրջ հարցեր են ծագում ամերիկյան փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների տեղադրման շուրջ քննարկվող պայմանների առնչությամբ։ Ըստ հրապարակված տվյալների՝ առաջարկվող տարբերակը զգալիորեն զիջում է այլ երկրների ներկայացրած առաջարկներին թե՛ հզորության, թե՛ տնտեսական արդյունավետության տեսանկյունից։ Ծրագրի ընդհանուր արժեքը գնահատվում է շուրջ ինը միլիարդ դոլար, ինչը Հայաստանի համար նշանակում է պետական պարտքի էական աճ։ Իշխանությունները փորձում են այդ բեռը ներկայացնել որպես ներդրումային հնարավորություն, սակայն տնտեսագետների մի մասը զգուշացնում է երկարաժամկետ ֆինանսական ռիսկերի մասին։

Մինչ արտաքին քաղաքականության այս ուղղությամբ առաջանում են նոր պարտավորություններ, ներքաղաքական դաշտում շարունակվում է վերահսկողության խստացումը։ Վերջին ամիսներին ընդունված կամ նախաձեռնված մի շարք օրենսդրական փոփոխություններ ընդլայնում են պետության պատժիչ գործիքակազմը։ Հեռուստաեթերի սահմանափակումները, ինչպես նաև իշխանություններին քննադատող հայտարարությունների նկատմամբ իրավական կոշտ մոտեցումները ընդդիմադիր շրջանակներում գնահատվում են որպես խոսքի ազատության նեղացում։

Ընդդիմադիր գործիչների, իշխանությանը քննադատող հանրային դեմքերի և Եկեղեցու պաշտպանությամբ հանդես եկած անձանց նկատմամբ հարուցված քրեական գործերն ու ձերբակալությունները դարձել են քաղաքական օրակարգի անբաժան մաս։ Բռնաճնշումների այս շղթայի ամենաաղմկահարույց դրվագը Ամենայն հայոց կաթողիկոսի դեմ հարուցված քրեական գործն էր, որը լայն արձագանք ստացավ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ արտերկրում։ Քննադատները դա դիտարկում են որպես քաղաքական հակամարտության տեղափոխում իրավական դաշտ։
Ստեղծված պատկերն ընդգծում է հակասական մի միտում․ արտաքին հարաբերություններում իշխանությունը պատրաստակամ է ընդունել Հայաստանի համար ոչ միշտ շահավետ պայմաններ, իսկ ներքին դաշտում ուժեղացնում է վերահսկողությունն ու ճնշումները։ Այս երկակի մոտեցումը շատերի կողմից ընկալվում է որպես իշխանության պահպանման ռազմավարություն՝ անկախ դրա երկարաժամկետ հետևանքներից։
Երկրորդ ժամկետի ավարտին վարչապետի քաղաքական վարքագիծը գնահատվում է իշխանությունը պահպանելու տրամաբանությամբ։ Քննադատների կարծիքով՝ այն խոստումները, որոնցով իշխանությունը ձևավորվել էր առաջին փուլում՝ օրենքի գերակայություն, ժողովրդավարական արժեքներ, համակարգային փոփոխություններ, այսօր փոխարինվում են քաղաքական նպատակահարմարությամբ պայմանավորված որոշումներով։

Այս ֆոնին ընդդիմադիր դաշտում ձևավորվում են այլընտրանքային ծրագրեր։ Մասնավորապես, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը ներկայացնում է հինգ տնտեսական քայլերից բաղկացած ռազմավարություն, որը, ըստ նախաձեռնողների, ուղղված է տնտեսական ակտիվության խթանմանը, աշխատատեղերի ստեղծմանը և ֆինանսական բեռի նվազեցմանը։ Կուսակցության առաջնորդի խոսքով՝ այդ ծրագիրը կարող է դառնալ երկրում կայունության և զարգացման նոր ուղենիշ։

Հայաստանի առաջ ծառացած ընտրությունը, ըստ էության, ձևակերպվում է երկու մոտեցումների միջև․ արտաքին պայմանների ընդունում և ներքին վերահսկողության խստացում, թե՞ տնտեսական վերակառուցման և կառավարման այլ մոդել։ Քաղաքական զարգացումների ընթացքը ցույց կտա, թե հանրությունը որ ուղղությունն է համարում երկրի ապագայի համար առավել վստահելի։