Երբ Մոսկվայում չեն վստահում Երևանին

Ալեն Սիմոնյանի այցը Մոսկվա, որն իշխանական շրջանակներում փորձ էր ներկայացվում որպես երկխոսության հերթական քայլ, իրականում բացահայտեց հայ-ռուսական հարաբերությունների խորքային ճգնաժամը։ Թեև պաշտոնական հայտարարություններում շարունակվում է խոսքը «եղբայրական ժողովուրդների» մասին, այցի ողջ ընթացքը և դրան հաջորդած արձագանքները ցույց տվեցին մի իրականություն, որը դժվար է քողարկել դիվանագիտական ձևակերպումներով․ Ռուսաստանում ոչ ոք չի ցանկանում գործ ունենալ գործող հայկական կառավարության հետ։

Սերգեյ Լավրովը Մոսկվայում հստակ ու կոշտ ձևակերպումներով արձագանքեց Երևանի վերջին շրջանի հայտարարություններին՝ «տարօրինակ» անվանելով պնդումները Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի դեմ իրականացված հիբրիդային հարձակումների մասին։ Այդ գնահատականը ոչ միայն կասկածի տակ դրեց Երևանի քաղաքական թեզերի լրջությունը, այլև ընդգծեց վստահության բացակայությունը, որն այսօր բնորոշ է երկկողմ հարաբերություններին։

Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարն առանձնակի քննադատության ենթարկեց նաև Հայաստանի հնարավոր անդամակցությունը Եվրոպական միությանը՝ հայտարարելով, որ Բրյուսելը բացահայտ պատերազմ է հայտարարել Ռուսաստանին։ Այդ համատեքստում Մոսկվան սադրանք է համարում Երևանի կոչերը Եվրոպական միությանը՝ միջամտելու և օգնելու կանխել ենթադրյալ ռուսական ազդեցությունը Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների վրա։ Այս հայտարարությունները Մոսկվայի կողմից ընկալվում են ոչ թե որպես գործընկերոջ մտահոգություն, այլ որպես թշնամական օրակարգի տարր։

Լավրովը միաժամանակ ընդգծեց, որ Հայաստանի՝ Եվրոպական միությանը անդամակցելու ծրագրերը անհամատեղելի են Եվրասիական տնտեսական միությանը մասնակցության հետ։ Թեև նա նշեց, որ Ռուսաստանը կհարգի Հայաստանի ընտրությունը, սակայն հիշեցրեց մի կարևոր հանգամանք․ Եվրոպական միությունը գործում է «ով մեզ հետ չէ, մեր դեմ է» սկզբունքով, և այդ ընտրությունը անխուսափելիորեն կունենա քաղաքական ու տնտեսական հետևանքներ։ Մոսկվայի այս ուղերձը առավել քան հստակ էր և ուղղված էր ոչ միայն պաշտոնական Երևանին, այլև Հայաստանի ներսում ձևավորվող քաղաքական սպասումներին։

Ռուսական կողմը վերահաստատեց նաև իր դիրքորոշումը տարածաշրջանային ապաշրջափակման հարցում՝ շարունակելով պաշտպանել եռակողմ համաձայնագրերը։ Սա ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ Մոսկվան չի պատրաստվում հրաժարվել արդեն իսկ ստորագրված փաստաթղթերից և ակնկալում է դրանց իրականացումը՝ անկախ Երևանի ներքաղաքական փոփոխություններից։

Այցի ընթացքում ռուս լրագրողները հիշեցրին Ալեն Սիմոնյանի նախկին ռուսաֆոբ հայտարարությունները, մասնավորապես նրա այն պնդումը, թե Ռուսաստանը պետք է ոչնչացվի, որպեսզի Բալթյան երկրների համար ամեն ինչ լավ լինի։ Թեև Սիմոնյանը հերքեց այդ խոսքերի հեղինակությունը և հայտարարեց, որ դատական հայց է ներկայացրել համապատասխան հրապարակման դեմ, թեման դարձավ այցի ամենաքննարկվող դրվագներից մեկը՝ լրջորեն ստվերելով հանդիպումների բովանդակությունը։

Մոսկվայում Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահի և Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարի հանդիպման ֆոնին Հայաստանի դեսպանատան դիմաց տեղի ունեցավ բողոքի ցույց՝ ի պաշտպանություն Հայ Առաքելական Եկեղեցու և Ադրբեջանում գտնվող հայ քաղբանտարկյալների։ Այդ ակցիան ուներ խորհրդանշական և միաժամանակ խորքային քաղաքական նշանակություն։ Այն ցույց տվեց, որ Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ հակամարտությունը վաղուց դուրս է եկել Հայաստանի սահմաններից և դարձել է ամբողջ սփյուռքի մտահոգության առարկա։ Աշխարհի տարբեր երկրներում հայկական համայնքները փաստացի ստանձնել են Եկեղեցու պաշտպանի դերը՝ արձագանքելով այն գործընթացներին, որոնք Երևանում փորձում են ներկայացնել որպես ներքին խնդիր։

Ալեն Սիմոնյանի մոսկովյան այցը, փոխանակ լիցքաթափելու լարվածությունը, դարձավ հերթական վկայությունն այն բանի, որ Հայաստանի գործող իշխանությունների և Ռուսաստանի միջև ձևավորվել է խորը քաղաքական անվստահություն։ Այս իրավիճակում «եղբայրական» բառապաշարը այլևս չի ծածկում իրականությունը, իսկ դիվանագիտական ժպիտների հետևում ակնհայտ է մի պարզ ճշմարտություն․ Մոսկվայում պատրաստ են խոսել Հայաստանի հետ, բայց չեն պատրաստվում վստահել այս կառավարությանը։