Պաշտպանական վերափոխումը՝ Հայաստանի գոյատևման երաշխիք-2. «Փաստ»
Մամուլ
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Բնականաբար, շատ մեծ նշանակություն ունեն նաև բանակի կառուցվածքային բարեփոխումները։ Հիերարխիական համակարգը, որը ժառանգություն է խորհրդային ժամանակներից, պետք է փոխարինվի ճկուն, ժամանակակից կազմակերպչական կառուցվածքով։ Բանակը պետք է լինի մոբիլ, արագ արձագանքող և ինքնավար ստորաբաժանումների վրա հիմնված։ Պրոֆեսիոնալ սպայական կորպուսը պետք է ստանա համապատասխան կրթություն ժամանակակից ռազմական ակադեմիաներում, որտեղ կուսումնասիրեն ոչ միայն ավանդական ռազմական գիտությունները, այլև արդի հիբրիդային պատերազմի մեթոդները, կիբերպատերազմը, տեղեկատվական գործողությունները և անօդաչու համակարգերի կիրառումը։ Միջազգային համագործակցությունը և զորավարժությունները տարբեր գործընկերների հետ կարող են զգալիորեն բարձրացնել հայկական բանակի մասնագիտական մակարդակը։
Պահեստազորի համակարգի արմատական վերակազմակերպումը նույնպես կարևոր է։ Փոքր երկրի համար անհնար է պահպանել մեծ մշտական բանակ, հետևաբար պահեստազորը պետք է լինի արագ մոբիլիզացվող, լավ պատրաստված և արդի զենքով հագեցած։ Իսրայելի պահեստազորի մոդելը, որտեղ քաղաքացիները պարբերաբար անցնում են վերապատրաստման դասընթացներ և պահպանում են պատրաստակամությունը, կարող է հիանալի օրինակ լինել Հայաստանի համար։ Պահեստազորայինները պետք է իմանան իրենց դերը, ունենան համապատասխան սարքավորումների ու զենքերի հետ աշխատելու փորձ և կարողանան շատ արագ ինտեգրվել մարտական ստորաբաժանումների մեջ ճգնաժամային իրավիճակում։
Ռազմական արդյունաբերության զարգացումը ռազմավարական անհրաժեշտություն է։ Երկիրը, որը ամբողջությամբ կախված է զենքի ներմուծումից, խոցելի է արտաքին սանկցիաների, էմբարգոների կամ մատակարարող երկրների քաղաքական որոշումների նկատմամբ։ Ուստի, շատ կարևոր է, որ Հայաստանը զարգացնի սեփական պաշտպանական արդյունաբերությունը, որը կարող է արտադրել առնվազն հիմնական անհրաժեշտ զենքերը՝ ընդհուպ գոնե անօդաչու սարքերը և էլեկտրոնային համակարգերը։ Սա ենթադրում է հետազոտության և զարգացման ծրագրերի ֆինանսավորում, պետական պատվերների համակարգ և մասնավոր հատվածի ներգրավում։
Զինծառայողների պատրաստման համակարգը ևս պետք է արմատապես բարեփոխվի։ Ժամանակակից զինծառայողը պետք է լինի տեխնոլոգիապես գրագետ, ֆիզիկապես պատրաստ, հոգեբանորեն կայուն և բարձր մոտիվացված։ Զորակոչի առաջին օրերից սկսած՝ զինծառայողները պետք է ստանան ինտենսիվ պատրաստում, որը ներառում է ոչ միայն ավանդական զինծառայողական հմտությունները, այլև տեխնոլոգիական գործիքների օգտագործումը, առաջին բուժօգնության տրամադրումը, հոգեբանական կայունությունը ճնշման պայմաններում և թիմային աշխատանքը։
Հրամանատվության և վերահսկողության համակարգերը հարկավոր է ինտեգրել միասնական ցանցի մեջ։ Արդի պատերազմում որոշումների արագությունը և ճշտությունը որոշիչ են։ Զինված ուժերը պետք է ունենան գործելու ռեժիմում տեղեկություն ստանալու, վերլուծելու և որոշումներ կայացնելու կարողություն։ Արհեստական բանականության տեխնոլոգիաները կարող են օգնել վերլուծել մեծ տվյալների հոսքերը, կանխատեսել թշնամու գործողությունները և առաջարկել օպտիմալ ռազմավարություններ։ Այս տեսանկյունից Հայաստանն ունի բոլոր հնարավորությունները «խելացի բանակ» ստեղծելու համար։
Լոգիստիկան և մատակարարման շղթաները պետք է լինեն անխափան և դիմացկուն։ Արցախյան պատերազմի փորձը ցույց տվեց, որ լոգիստիկայի խնդիրները կարող են թուլացնել նույնիսկ լավ պատրաստված զինված ուժերը։ Հայաստանը պետք է ստեղծի ժամանակակից լոգիստիկ համակարգ, որը ապահովում է զինամթերքի, սննդի, դեղամիջոցների և այլ անհրաժեշտ ռեսուրսների անխափան մատակարարումը։ Որոշ հատվածներում պետք է ստեղծվեն ստորերկրյա պահեստներ և պաշարներ, որոնք պաշտպանված են օդային հարվածներից և կարող են ապահովել երկարատև պատերազմի համար անհրաժեշտ ռեսուրսները։
Բժշկական ծառայությունը և վիրավորների տարհանման հնարավորությունները նույնպես պետք է բարելավվեն։ Յուրաքանչյուր զինծառայող պետք է ստանա մանրակրկիտ առաջին բուժօգնության պատրաստություն, իսկ բանակը պետք է ունենա բավարար քանակությամբ ռազմաբժիշկներ, շտապօգնության ուղղաթիռներ և բժշկական տարհանման արդի համակարգեր։ Վիրավորին մարտական դաշտից հեռացնելու և հիվանդանոց տեղափոխելու արագությունը հաճախ որոշում է նրա ապրելու հնարավորությունները։
Հոգեբանական պատրաստվածությունը և մարտական ոգին նույնքան կարևոր են, որքան տեխնոլոգիական առավելությունը։ Զինծառայողները պետք է հավատան իրենց նպատակին, գիտակցեն, թե ինչի համար են կռվում, և պատրաստ լինեն զոհաբերությունների։
Մյուս կողմից՝ ազգային գաղափարախոսության զարգացումը, հայրենասիրական դաստիարակությունը և պատմական հիշողության պահպանումը հիմնարար են ուժեղ բանակ ստեղծելու համար։ Հայ ժողովուրդը ունի հարուստ պատմություն անկախության և գոյության համար պայքարի, և այս պատմությունը ուղղակի ոգեշնչող է նոր սերունդների համար։
Միևնույն ժամանակ, բանակը պետք է լինի ժամանակակից, պրոֆեսիոնալ և զերծ սեփական կարողությունները թերագնահատելուց, այնպես էլ գերագնահատելուց։ Օբյեկտիվ ինքնագնահատականը և իրական սպառնալիքների ճիշտ ըմբռնումը կարևոր են ճիշտ ռազմավարություն մշակելու համար։
Ռազմավարական դաշինքները և միջազգային համագործակցությունը նույնպես էական դեր են խաղում երկրի անվտանգության ապահովման գործում։ Հայաստանը պետք է դիվերսիֆիկացնի իր անվտանգային գործընկերությունները և զարգացնի հարաբերություններ տարբեր երկրների հետ։
Ռուսաստանը պատմականորեն եղել է Հայաստանի հիմնական անվտանգային գործընկերը, բայց վերջին տարիների իրադարձությունները ցույց են տվել այս կախվածության սահմանափակությունները։ Հայաստանը պետք է զարգացնի ռազմատեխնիկական համագործակցությունը Ֆրանսիայի, Հնդկաստանի, Հունաստանի և այլ երկրների հետ, որոնք կարող են մատակարարել արդի զենքեր և տեխնոլոգիաներ։
Բնականաբար, տնտեսական ուժը և անվտանգային համակարգը փոխկապակցված են։ Երկիրը չի կարող ունենալ ուժեղ բանակ առանց ուժեղ տնտեսության։ Առաջնային նշանակություն ունի այն, որ Հայաստանը կենտրոնանա տնտեսական զարգացման վրա, ներգրավի ներդրումներ, զարգացնի արդյունաբերությունը և տեխնոլոգիական հատվածը։ Ունենալ ավելի մեծ տնտեսություն նշանակում է ավելի շատ հարկային եկամուտներ, որոնք կարող են ուղղվել պաշտպանությանը։ Բայց կարևոր է նաև պաշտպանական բյուջեի արդյունավետ օգտագործումը։ Կոռուպցիան և անարդյունավետ ծախսերը պետք է վերացվեն, իսկ յուրաքանչյուր դրամ պետք է ծախսվի առավելագույն արդյունավետությամբ։
Թափանցիկությունը և հաշվետվողականությունը պաշտպանական ծախսերում պետք է դառնան նորմ։ Ու շատ կարևոր է, որ յուրաքանչյուր քայլ լինի հաշվարկված ու միտված խնդիր լուծելու, այլ ոչ թե զենքեր գնվեն առանց հրթիռների, որոնք պատերազմի ժամանակ կդառնան անգործունակ։
ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
