Եկեղեցու դեմ արշավը որպես պետական քաղաքականություն․ վտանգ ազգային ինքնության հիմքերին

Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ գործող իշխանության կողմից սկսված հալածանքները վաղուց անցել են հռետորաբանության սահմանը և վերածվել են համակարգված քաղաքականության։ Քրեական գործերի շղթան, հոգևորականների ձերբակալությունները և Էջմիածնի շուրջ ստեղծված արհեստական լարվածությունը վկայում են, որ խոսքը պատահական կամ ներքին վեճերի մասին չէ։ Շատ փորձագետների համոզմամբ՝ գործընթացի իրական նպատակը ոչ թե առանձին դեմքերի կամ խմբերի լռեցումն է, այլ հայ ազգային ինքնության առանցքային սյուներից մեկի նպատակային թուլացումը։

Այս զարգացումները ավելի ու ավելի են դիտվում որպես ավելի լայն աշխարհաքաղաքական պայմանավորվածությունների բաղադրիչ։ Գործող իշխանությունը փորձում է արտաքին աշխարհին ներկայացնել Էջմիածնում տեղի ունեցողը որպես եկեղեցու ներսում պառակտում՝ ձևականորեն հեռու մնալով գործընթացներից։ Սակայն իրականում ճնշումը իրականացվում է միաժամանակ երկու ուղղությամբ՝ բացահայտ ուժի կիրառմամբ շինծու քրեական գործերի միջոցով և ներքին միջամտությամբ, երբ իշխանությանը հավատարիմ քահանաները ներգրավվում են եկեղեցական կառույցների դեմ գործողություններում։

Հարցը, թե ինչու հենց հիմա, ունի իր քաղաքական բացատրությունը։ Հայ Առաքելական Եկեղեցու թուլացումը պատմականորեն լիովին համընկնում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի երկարաժամկետ շահերի հետ։ Հայ ժողովրդի հիմնական հոգևոր և խորհրդանշական կենտրոնի արժեզրկումը հեշտացնում է այն գործընթացները, որոնք վերջին տարիներին արդեն դարձել են օրակարգի մաս՝ Արցախի հարցի դուրս մղումը, պատմական հիշողության վերանայման փորձերը, ազգային ինքնության հիմնարար տարրերի նսեմացումը և սահմանադրական փոփոխությունների նախապատրաստումը։

Մասնագետների գնահատմամբ՝ Կաթողիկոսի դեմ ներկայիս արշավը չի կարելի դիտարկել մեկուսացված։ Այն տեղավորվում է այն պարտավորությունների շրջանակում, որոնք իշխանությունը, ըստ այդ գնահատականների, ստանձնել է արտաքին կենտրոնների հետ հարաբերությունների խորացման ճանապարհին։ Այս գործընթացը բնութագրվում է որպես չբարձրաձայնված պայմանների իրականացում, որոնց նպատակն է Հայաստանը զրկել իր հոգևոր միջուկից և պատմական դիմադրողականությունից։ Այդ վիճակում գտնվող ազգը դառնում է առավել խոցելի արտաքին ազդեցությունների և պարտադրված օրակարգերի նկատմամբ։

Միջազգային արձագանքները ցույց են տալիս, որ տեղի ունեցողը այլևս չի մնում Հայաստանի սահմանների ներսում։ Միջազգային իրավաբան Ռոբերտ Ամստերդամը գրել է, որ աշխարհի ամենաազդեցիկ լրատվամիջոցներից մեկը բացահայտել է Հայաստանի դառն իրականությունը։ Նրա խոսքով՝ բրիտանական քաղաքական շրջանակներում արդեն բարձրաձայնվում է հայ հոգևորականների շինծու մեղադրանքներով ձերբակալությունների և եկեղեցու դեմ հալածանքների մասին։ Երբ այս փաստերը հնչում են միջազգային հարթակներում, իշխանությունների կողմից իրականացվող ճնշումները այլևս հնարավոր չէ թաքցնել։ Ճշմարտությունը դուրս է եկել հանրային դաշտ, և արդարության պահանջը դառնում է միջազգային օրակարգի մաս։

Եկեղեցու թուլացումը, սակայն, կարող է լինել միայն առաջին քայլը։ Առանց Հայ Առաքելական Եկեղեցու չեզոքացման, որը պատմականորեն ունեցել է հանրային դիմադրություն մոբիլիզացնելու կարողություն, դժվար է իրականացնել վիճահարույց արտաքին քաղաքական որոշումներ և ներքին կառուցվածքային փոփոխություններ։ Եթե հակաեկեղեցական արշավը հաջողվի, փորձագետները չեն բացառում հաջորդ փուլը՝ անկախ լրատվամիջոցների նկատմամբ ճնշումների ուժեղացում, դրանց փակման փորձեր, ինչպես նաև քաղաքական դաշտի մաքրում՝ ընդդիմադիր ուժերի սահմանափակմամբ կամ լուծարմամբ։

Հայաստանը, որը դարեր շարունակ իր ինքնությունը ձևավորել է քրիստոնեական հավատքի և ազգային եկեղեցու շուրջ, կանգնած է լրջագույն վտանգի առաջ։ Զրկվելով իր հոգևոր հենարանից՝ երկիրը կարող է վերածվել ձևական պետական կառույցի, որը հեշտությամբ ենթարկվում է արտաքին խաղացողների ազդեցությանը։ Այսօր եկեղեցու համար մղվող պայքարը պայքար է ոչ միայն կրոնական հաստատության, այլև Հայաստանի՝ իր ապագան ինքնուրույն ձևավորելու իրավունքի համար։

Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ նման հալածանքները ամոթ են ոչ միայն ներպետական մակարդակում, այլև ամբողջ աշխարհի համար։ Սա փորձություն է ոչ միայն հավատքի, այլև ազգային արժանապատվության համար։