«Կարծում էին՝ Ստոկհոլմյան արբիտրաժը պետք է իր պատիվը գցի ոմն մեկի քմահաճույքի համա՞ր». Թևան Պողոսյան

Օրերս Ստոկհոլմի առևտրային պալատի արբիտրաժային ինստիտուտի նշանակած հրատապ արբիտրաժը որոշում է կայացրել ՀԷՑ-ի մասով, և փաստացի արգելել է Հայաստանի Հանրապետությանը բռնագրավել կամ վաճառել ՀԷՑ-ի ակտիվները, փոխել ՀԷՑ-ի կառավարման մարմինների կազմը, հետ վերցնել ՀԷՑ-ի գործունեության լիցենզիաները, որևէ կերպ սահմանափակել ընկերության բնական բիզնես գործունեությունը։

Ու մինչ փորձագիտական հանրույթն ահազանգում է, որ եթե կառավարությունը չկատարի այս որոշումը, մի շարք խնդիրների առջև է կանգնելու, մասնավորաբար՝ միլիոնավոր դոլարների հասնող տույժեր, Հայաստանի Հանրապետության՝ արտերկրում գտնվող ակտիվների սառեցում, մեր երկրի ներդրումային վիճակի վատթարացում, Հայաստանի կառավարությունը շարունակում է «դիմադրել» և առաջ քաշել սեփական՝ ավելի հաճախ անհիմն դիտարկումները, թե ինչու է ՀԷՑ-ում ժամանակավոր կառավարիչ նշանակել։

Քաղաքագետ Թևան Պողոսյանն ասում է՝ իր համար սպասելի էր արբիտրաժային ինստիտուտի որոշումը։

«Միջազգային դատարանն ազնիվ ու արդար վճիռ է կայացրել, իր անունն իր համար ավելի կարևոր է, քան որևէ այլ երևույթ։ Հասել են նրան, որ Ստոկհոլմյան արբիտրաժային դատարանը նշվում է բոլոր միջազգային պայմանագրերում։ Հիմա իրենք ինչպե՞ս գետնով տան այդ արժեքը։ Իրենք էլ շատ լավ գիտեն, որ ցանկացած կառավարություն անցողիկ է։ Գիտե՞ք, թե ինչու են ճիշտ պետություններում ասում՝ դատական իշխանությունները պետք է լինեն անկախ։ Որ վստահություն լինի։ Իրենք պետք է իմանան՝ կառավարությունները կգան, կգնան, բայց իրենց գործն այնպես պետք է անեն, որպեսզի վստահություն ունենան։ Մարդիկ ինչ էին կարծում, որ Ստոկհոլմյան արբիտրաժը պետք է իր պատիվը գցի ոմն մեկի քմահաճույքի համա՞ր։ Իհարկե, ոչ։ Արբիտրաժի գործողությունները շատ կանխատեսելի էին։ Եթե հանկարծ այլ որոշում կայացնեին, ուրեմն պատկերացրեք, թե որքան է աշխարհում իրավիճակը վատացել։ Աշխարհում շատ դատավորներ աշխատում են անբիծ պահել իրենց անունը՝ առաջնորդվելով հենց այդ սկզբունքով՝ քաղաքական գործիչները գալու և գնալու են, իսկ իմ անունը պետք է մնա։ Մարդկանց թվում է, թե այնտեղ էլ նստած օրվա իշխանությունների հրահանգներին են սպասո՞ւմ, ինչպես այստեղ։ Դատավորների անունները չնշենք։ Ասածս այն է՝ ինչո՞ւ ես գնացել դատավոր դառնալու, եթե անունդ ավելի կարևոր չի լինելու, քան մնացյալը, բնականաբար, նաև արդարադատության հաստատումը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Պողոսյանը։ Կարծիք է հայտնում, որ որոշումը կանխատեսելի է եղել նաև հայցադիմումը ներկայացնողների կողմից։

«Միջազգային պայմանագրերում հստակ նշված են Ստոկհոլմյան, Լոնդոնի արբիտրաժները կամ այլ դատարաններ։ Նրանք սարսափում են այն մտքից, որ հանկարծ մի սխալ բան չանեն, որ դարերով ձևավորված իրենց անվան վրա բիծ չլինի։ Բացի դա, լսե՞լ ենք, որ Հայաստանը մերժեր, ներկայացուցիչ չուղարկեր Ստոկհոլմ։ Ոչ։ Դա նշանակում է, որ Հայաստանի կառավարությունը նույն ձևի վստահությամբ (որովհետև, եթե չվստահեր այդ դատարանին, ինչի՞ պետք է գնար) մասնակցել է հայցի քննարկմանը։ Այսինքն՝ երկու կողմերն էլ վստահել և մասնակցել են արբիտրաժին։ Եվ դրանից հետո ինչպե՞ս կարելի է ասել՝ չեմ ընդունում դրա որոշումը։ Երբ դու մեղավոր ես ու արել ես սխալ բան, դրանից հետո ասելու ես՝ լուսինն է մեղավոր, արևն է մեղավոր, ծառի տերևն է մեղավոր, քամու ուժգնությունը և մնացյալը, ամեն ինչը մեղավոր է, բացի քեզանից։ Կարծում էինք, որ իրենք ներողությո՞ւն էին խնդրելու և կարգավորեին հարցը։ Ոչ։ Գիտեինք, որ այսպես է լինելու։ Այստեղ այլ խնդիր է՝ իմանալով, թե ինչպես են խաղում մեր երկրի պատվի հետ, հանդուրժում ենք այս ամեն ինչը»,-նշում է մեր զրուցակիցը։

Տեղի ունեցողն ուղիղ հարված է մեր պետության հեղինակությանը։

«2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ից այս կողմ այս իշխող ուժի կողմից պետականության մասին մտահոգություն եղե՞լ է։ Ոչ։ Այդ դեպքում ինչո՞ւ ենք հիմա զարմանում տեղի ունեցող իրադարձությունների համատեքստում։ Պարզապես մաղթում եմ, որ Սամվել Կարապետյանը շատ արագ ազատվի բոլոր այս անարդար երևույթներից, և արդարությունը վերականգնվի։ Հետո կարող են երկխոսել ՀԷՑ-ի հետ և փորձել հասկանալ՝ կա՞ նրա կողմից պարտականությունների չկատարման խնդիր և այլն, ինչպես իրենք են հիմա նշում։ Բայց եթե խորացնելու են այն վիճակը, որը հիմա կա, ի՞նչ ասեմ, թող շարունակեն։ Բայց վնասը ոչ թե Սամվել Կարապետյանին են հասցնելու, այլ իրենք իրենց և ամենակարևորը՝ հայ ազգին»,-եզրափակում է Թևան Պողոսյանը։