Պետք է շնորհակալ լինել ՌԴ-ին, որ բացահայտում է դավաճանական տիպի բանացկությունների փաստը և դրանում Հայաստանում ստեղծում բողոքի ալիք. Հայկ Մարտիրոսյան
Միջազգայնագետ Հայկ Մարտիրոսյանի հետ Tert.am-ը զրուցել է ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի՝ ԼՂ հիմնախնդրի բանակցային գործընթացի վերաբերյալ արած հայտարարությունների մասին: Ըստ նրա՝ ռուսաստանցի պաշտոնյան բացել է բանակցություններից փակագծեր, քանի որ Մոսկվայում հոգնել են պաշտոնական Երևանի՝ սեփական պարտության շուրջ բանակցելուց, բայց բլեֆով ստանձնվող պարտականություններից բլեֆով խուսափելուց:
-Պարո’ն Մարտիրոսյան, նախորդ շաբաթվանից մեզանում ամենաշատ քննարկված թեման ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հայտարարություններն են ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման վերաբերյալ, ըստ որոնց, հիմա հակամարտության կողմերը քննարկում են կարգավորման փուլային տարբերակը: Ի՞նչ եք կարծում՝ ինչո՞ւ է ռուսաստանցի արտգործնախարարը հիմա բացում փակագծեր բանակցություններից:
- Որովհետև Մոսկվայում հոգնել են պաշտոնական Երևանի՝ սեփական պարտության շուրջ բանակցելուց, բայց բլեֆով ստանձնվող պարտականություններից բլեֆով խուսափելուց: Բացի դրանից՝ Մոսկվայում ակնհայտորեն տանել չեն կարող Երևանի հարաբերականորեն նոր իշխանություններին: Կրեմլի համար Երևանի Հանրապետության հրապարակում նստած են մի խումբ պլեբեյներ, որոնց հիմքն ու հենարան այլևս, ի տարբերություն երկու տարի առաջվա իրականության, ոչ թե ողջ ժողովուրդն է, այլ արդեն սպեցիֆիկ խավ հանդիսացող պլեբսը: Խոսքը դեռևս այս իշխանություններին հավատալ ցանակցողների մասին չէ:
Խոսքը այս իշխանության ֆանատիկոսների, երկրպագողների և վարչապետամոլների մասին է հիմնականում: Եվ այդպիսի՝ իրենց համար անկանխատեսելի, իրենց առջև ամեն ռևերանս անող, իրենց առջև ինքնանվաստացող, բայց հետո իրենց բլեֆով խաբող իշխանությունների հետ, որոնց նաև իրենք չեն հարգում, Մոսկվան չի ուզում գործ ունենալ: Եվ պարզապես բացահայտում է քարտերը, մերկացնում Փաշինյան-Մնացականյան արտաքին հարաբերություններում տանդեմի արածներն ու բանակցությունները ու դրանով փորձում արդեն նրանց դիրքերը սասանել հենց Հայաստանի ներսում: Ամեն բան այդ առումով շատ պարզ է և շատ հասկանալի: Եվ այդ հարցում նույնպես ես Մոսկվային չեմ մեղադրում:
Ընդհակառակն՝ պետք է շնորհակալ լինել, որ բացահայտում են, ըստ էության, դավաճանական տիպի բանացկությունների փաստը և դրանում Հայաստանում ստեղծում բողոքի ալիք, որ ոչ միայն իրենց ցանկացածով իշխանության դեմ է ուղղվում, այլև արդեն իրենց կամքից անկախ, Հայաստանում ձևավորվում է դժգոհության ալիք՝ ընդդեմ փուլային տարբերակով Հայաստանի հաստատ պարտության շուրջ բանակցությունների առկա ձևաչափի: Իսկ Մոսկվան շատ ավելի հարգալից կվարվեր մի իշխանության հետ, որ իրենց գրպանում չէր լինի, կդրսևորեր իրեն որպես բարեկամ ուժ, բայցև չէր բանակցի սեփական պարտության վերաբերյալ բանակցային բովանդակության շուրջ և այն էլ՝ վատթարագույն՝ փուլային տարբերակով գնալու մասին: Եվ պետք չէ խաբել դաշնակիցներին կամ ոչ դաշնակիցներին: Բոլորի հետ պետք է անկեղծ, ուղիղ և արժանապատիվ լինել և մերժել իմանալ, ավելի շուտ՝ կարողանալ: Արժանապատիվ մերժումը սեղանի հակառակ կողմում նստածները կարող են մարսել՝ համաձայնությունն ու դրան հետևող էժանագին խաբեությամբ սեփական իշխանության շահերի հանուն՝ սեփական երկրի շահերի դեմ տված խոստումից հրաժարվելը՝ ոչ: Եվ դա խնդիրներից մեկն է միայն:
-Հայկական կողմը՝ ի դեմս ՀՀ արտաքին գործերի նախարարի, հայտարարեց, որ դեմ են այդ փուլային տարբերով կարգավորման առաջարկներին: Նախկինում հայտարարում էին, որ բանակցություններ չեն վարում, բանակցային սեղանին որևէ փաստաթուղթ չկա: Ձեր տպավորությամբ՝ ի՞նչ է կատարվում իրականում փակ բանակցություններում: Արդյո՞ք հայկական կողմը հավատարիմ չի մնացել իր խոստմանը՝ այս հարցում լինել թափանցիկ հանրության առջև:
-Իհարկե չի եղել: Եթե բանակցող երեք կողմերից երկուսը միևնույն բանն են ասում, իսկ երրորդը՝ բանակցության բովանդակությունն ու բնույթը հանրայնացվելուց հետո իր պատասխան մի հայտարարությամբ, ըստ էության, հաստատում է դա, իսկ մյուսով՝ իբրև թե հերքում՝ ակնհայտ է, որ ցավոք սրտի՝ առաջին երկուսը ճիշտ են խոսում և ճիշտն են ասում:
Եվ եթե ռուսները ստեին՝ ապա հայկական կողմը պարտավոր էր դեսպանին ԱԳՆ հրավիրել և բողոք հայտնել: Բայց չարեցին, որովհետև ռուսները չէին ստում: Հիմա, իհարկե, կգտնվեն երկրի առաջին աներորդու պես մտածող մարդիկ, որ կասեն, թե «դաշնակից պետության հետ հարաբերություն չփչացնելու համար չեն կանչել դեսպանին», բայց դա նույնպես կլինի ապուշ բացատրությունների ոլորտից: Ճիշտ այնպես, ինչպես ստեղծված իրավիճակն է:
- Հետաքրքրական է, որ ժամանակին փուլային տարբերակին դեմ դուրս եկած Ադրբեջանը, վերջին քննարկումների նկատմամբ չեզոքություն դրսևորեց: Ի՞նչ կարող է դա նշանակել: Ի՞նչ կարող է փոխված լինել բանակցային գործընթացում:
-Դա նշանակում է, որ ադրբեջանցիներն ավելի են իմաստնացել և հասկացել են, որ քանի որ հայերը տասնամյակներ շարունակ իրենք իրենց այս բանակցություններով ծուղակը տարան, իսկ իբրև թե հեղափոխական նոր իշխանությունն այդ ծուղակն ավելի խորացրեց, ուրեմն ավելի լավ է մաքսիմալիստական մոտեցումները փոխարինել իրատեսականով, և միանգամից Արցախն ու հարակից հայկական ազատագրված տարածքները Հայաստանից պահանջելու փոխարեն՝ պահանջել ու համաձայնել դրանք մաս-մաս ստանալուն: Մինչև հերթը կհասնի Երևանին, որն արդեն վաղուց են պահանջում, և որը ստանալն ազատագրված տարածքների ստացումից հետո միայն մեկ-երկու տասնամյակի հարց կլինի մաքսիմում:
- Սերգեյ Լավրովի հայտարարություններից և դրանց հաջորդած հայկական կողմի արձագանքներից նկատելի է, որ որոշակի լարվածություն կա հայ-ռուսական հարաբերություններում՝ չնայած նրան, որ նոր իշխանությունները՝ ի դեմս երկրի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, մշտապես հայտարարել են, որ Ռուսաստանի հետ ունենք փայլուն հարաբերություններ: Այս հարցում որքանո՞վ են անկեղծ եղել մեզ հետ ՀՀ իշխանությունները:
-Եթե Երևանում համարում են, որ իրենց շողոքորթությունները Մոսկվայում ընդունում են որպես «հրաշալի» հարաբերությունների վկայություն, սխալվում են: Մոսկվայում գավառական չտեսներ չեն նստած, որ բլեֆային շողոքորթանքն ու ինքնակամ վասալությունն ընդունեն որպես հրաշալի հարաբերությունների նշան: Այդպիսի հարաբերություններ ունենալու համար պետք է նախ հարգանք վայելել: Իսկ հարգանք վայելում են, երբ հզորի առջև չեն ճկվում: Երբ ընդառաջ են գնում՝ բայց ոչ սեփական շահերի հաշվին: Երբ անկեղծ են, ուղիղ կեցվածքով և անվախ: Իսկ անկեղծ, իհարկե չեն եղել: Իսկ ո՞ր հարցում են այս իշխանություններն անկեղծ եղել ժողովրդի հետ: Մենք դա արդեն 2018 թվականի վերջին սկսեցինք հստակ տեսնել: Արդյո՞ք երկու տարի անց Հայաստանում նույնքան շատ են մարդիկ, որոնք կարծում են, թե նոր իշխանություննեն անկեղծ են եղել իրենց հետ:
- Արդյոք ՌԴ-ի հետ մեր հարաբերությունների հնարավոր վատթարացումը չի՞ վտանգի մեր արտաքին քաղաքական, անվտանգային, տնտեսական համակարգերի զարգացումը: Մինչ այժմ կարողացե՞լ ենք մեզ համար այլընտրանք գտնել Ռուսաստանի փոխարեն:
- Հայաստանը Ռուսաստանին, եթե չասենք ավելի, ապա նույնքան հաստատ պետք է և անհրաժեշտ, որքան Հայաստանին՝ Ռուսաստանը: Ռուսաստանի հետ պետք չէ վատ հարաբերություններ ունենալ: Դա անմտություն կլիներ: Ռուսաստանի հետ պետք է արժանապատիվ հարաբերություններ ունենալ: Հասկանալ սեփական շահը և խստորեն պաշտպանել այն, եթե մի շարք հարցերում այդ շահերը չեն համընկնում և հատկապես եթե հակասում են իրար: Հայաստանում որևէ իշխանություն դեռևս չի պաշտպանել սեփական երկրի շահը: Վասալաբար կքել են իրենց դաշնակից գերտերության առջև և ելել այն տեսանկյունից, թե եթե Ռուսաստանում որոշ իշխանական ուժեր չստանան այն, ինչ ուզում են, ուրեմն Հայաստանը կկործանվի: Եվ ոչ ոք, ոչ ոք երբեք չի մտածել, որ եթե կործանվի Հայաստանը՝ կկործանվի և Ռուսաստանը:
Այո՛, Ռուսաստանի աքիլլեսյան գարշապարը Հայաստանն է, որ խցանի պես կանգնած է նրա և նրա տրոհումն ու մասնատումը երազող տարածաշրջանային այլ ուժերի մեջտեղում: Եվ եթե այդ խցանը վերանա, կբացվեն և այդ հսկա երկրի հսկա դարպասները, որոնք պաշտպանել այլևս հնարավոր չի լինի: Գավառական ստրկամտությունը Երևանում պետք է վերանա: Պետք է հասկանանք, որ Ռուսաստանի հետ արժանապատիվ բարեկամությունը հնարավոր է, պետք է հասկանանք, որ այսպես ինքնաստորացվելով՝ թույլ ենք տալիս, որ մեզ նույնպես անպայմանորեն ստորացնեն և անընդհատ ու անընդհատ ավելին ու ավելին պահանջեն: Եվ դրանում մենք ենք մեղավոր:
Մենք չունենք վերև ձգտող ազատամիտ քաղաքական գործիչներ, մենք չենք ունեցել անցյալ հարյուր տարիների ընթացքում: Խորհրդային Հայաստանի մի շարք ղեկավարներ անգամ մտքով ու հոգով ավելի ազատ էին Մոսկվայի հետ հարաբերություններում (իհարկե, իրենց անազատության մեջ թույլատրելիի շրջանակներում), քան նրանք, որ դարձան իբրև թե անկախ Հայաստանի ղեկավարներ: Եվ այսօր էլ այդպես է: Այդ շղթան կոտրել է պետք:
Գավառական, անինքնասեր և օտարավախ մտածողությունից զերծ իշխանություն է պետք Հայաստանին: Մենք կորցրել ենք մեր երկրի մեծագույն մասը: Եվ եթե հիմա կանգ չառնենք ու շարունակենք սատարել ապազգային ուժերին, կկորցնենք և վերջին այս հողակտորը:
