Պետական համակարգում աշխատավարձի բարձրացումը՝ խթա՞ն, թե՞ անարդարություն

Փիլիսոփայական և պետական կառավարման տեսանկյունից ցածր արդյունավետությամբ կամ «վատ» աշխատանքի դիմաց աշխատավարձի բարձրացումը, հատկապես երբ այն կիրառվում է պետական ոլորտի միայն մի փոքր խմբի վրա, առաջացնում է էթիկական, տնտեսագիտական և սոցիալական լուրջ հարցադրումներ։

Այս մոտեցումը կարելի է դիտարկել երկու հիմնական դիրքերից՝ դրա դեմ ներկայացվող փաստարկների և հնարավոր (արդարացնող) հիմնավորումների միջոցով։

1. Փաստարկներ «Ընդունելի չէ» դիրքորոշման օգտին

* Արդարության և վաստակի (Մերիտոկրատիա) սկզբունքի խախտում

Վարձատրությունը պետք է արտացոլի կատարողականը, ջանքը և արդյունքը։ Երբ «վատ» (ցածր արդյունավետությամբ) աշխատանքը պարգևատրվում է, խախտվում է բաշխողական արդարությունը (distributive\ justice)։ Սա ազդանշան է տալիս, որ որակը կապ չունի վարձատրության հետ։

* Բարոյական վտանգ (Moral Hazard) և մոտիվացիայի անկում

* Խրախուսման աղավաղում. Եթե աշխատողները ստանում են բարձր աշխատավարձ առանց որակի ապահովման, նրանք չունեն ինքնազարգացման կամ աշխատանքը լավացնելու խթան։

* Անհավասարություն. Պետական համակարգի մյուս աշխատակիցների մոտ, ովքեր լավ են աշխատում, բայց չեն ընդգրկվում այդ «փոքր խմբում», առաջանում է արդարացի նկատառումներով հիասթափություն և մոտիվացիայի կորուստ։

* Հանրային միջոցների անարդյունավետ ծախսում

Պետական ոլորտի ֆինանսավորումը իրականացվում է հարկատուների հաշվին։ Հանրային ռեսուրսները ոչ արդյունավետ աշխատանքի վրա ծախսելը հակասում է պետական կառավարման պատասխանատվության էթիկային։

2. Հնարավոր հիմնավորումներ (Երբ կարող է դիտվել որպես անհրաժեշտություն)

* «Ապրուստի աշխատավարձի» (Living\ Wage) էթիկա

Սոցիալական բնագավառում գոյություն ունի մոտեցում, որ յուրաքանչյուր աշխատող, անկախ իր ընդունակություններից կամ ներկայիս արդյունավետությունից, պետք է ստանա այնպիսի վարձատրություն, որը կապահովի արժանապատիվ ապրելակերպ։ Եթե աշխատանքը «վատն» է ոչ թե ծուլության, այլ ցածր որակավորման կամ ծանր պայմանների պատճառով, աշխատավարձի բարձրացումը դիտվում է որպես սոցիալական աջակցություն։

* Որակի բարձրացման նախապայման (Էֆեկտիվ աշխատավարձի տեսություն)

Տնտեսագիտության մեջ «էֆեկտիվ աշխատավարձի» (efficiency\ wage) հայեցակարգն ենթադրում է, որ ցածր աշխատավարձն ինքնին կարող է լինել վատ աշխատանքի պատճառը։ Աշխատավարձը նախապես բարձրացնելով՝ պետությունը կարող է փորձել.

* Ներգրավել ավելի որակյալ կադրերի։

* Նվազեցնել կոռուպցիոն ռիսկերը (հատկապես պետական փոքր, բայց ռազմավարական խմբերի համար)։

* Պահանջել ավելի բարձր պատասխանատվություն հետագայում։

* Պիլոտային (փորձնական) ծրագրեր

Եթե բարձրացումը կիրառվում է միայն «փոքր խմբի» վրա, դա կարող է հիմնավորվել որպես պիլոտային փորձարկում՝ հասկանալու համար, թե արդյոք ֆինանսական խթանը կբերի համակարգային փոփոխության, նախքան այն ամբողջ պետական ապարատի վրա տարածելը։

Ամփոփում

Վատ աշխատանքի համար աշխատավարձի բարձրացում Էթիկական ցածր ընդունելիություն ունի , եթե բացակայում են հստակ չափանիշները, ակնկալվող որակական փոփոխությունները և պատասխանատվության մեխանիզմները։

Կառավարչական արդյունավետությունը ընդունելի է միայն պայմանով , եթե բարձրացմանը զուգահեռ սահմանվում են վերահսկողության խիստ մեխանիզմներ և որակի բարձրացման պահանջներ։

Պետական համակարգում նման քայլը բարոյապես և քաղաքականապես ընդունելի է դառնում միայն այն դեպքում, երբ այն դիտվում է ոչ թե որպես «վատ աշխատանքի պարգևատրում», այլ որպես ռեսուրսների ներդրում՝ աշխատանքի որակն ու պատասխանատվությունը արմատապես փոխելու համար։