Նոնսենս. երբ իշխանությունը պատերազմ է հայտարարում Եկեղեցուն

Հայաստանում տեղի ունեցող ներքաղաքական զարգացումները գնալով ավելի հստակ են բացահայտում գործող իշխանության խորքային ճգնաժամը։

Արտաքին քաղաքականության ձախողումները, անվտանգության ոլորտում կուտակված վտանգները և սոցիալ-տնտեսական ծանր վիճակը իշխանության կողմից փոխհատուցվում են ոչ թե պետական կառավարման որակի բարձրացմամբ, այլ հանրային կյանքի վերջին անկախ հենասյուների վրա ճնշմամբ։ Այդ ճնշման առանցքային թիրախներից մեկը դարձել է Հայ Առաքելական Եկեղեցին։

Եկեղեցու նկատմամբ իշխանության հարձակումները պատահական չեն և չեն սահմանափակվում առանձին հայտարարություններով կամ միջադեպերով։ Խոսքը համակարգված քաղաքական գործընթացի մասին է, որի նպատակն է հասարակական կարծիքի վերահսկումը, պատմական հիշողության թուլացումը և ազգային ինքնության առանցքային ինստիտուտների ենթարկեցումը։ Այդ համատեքստում Եկեղեցին դիտվում է որպես խանգարող գործոն, քանի որ այն շարունակում է պահպանել անկախություն և հանրային վստահություն, ինչը չի տեղավորվում ամբողջական վերահսկման տրամաբանության մեջ։

Պատահական չէ, որ Նիկոլ Փաշինյանի նախաձեռնությունները լայն աջակցություն չեն գտնում հասարակության շրջանում։ Հանրապետությունում հասունանում է սահմանադրական և քաղաքական ճգնաժամ, որի պայմաններում իշխանությունը փորձում է օրակարգը փոխել՝ ստեղծելով արհեստական հակադրություն պետության և Եկեղեցու միջև։ Սակայն այդ փորձերը ոչ միայն չեն լուծում կուտակված խնդիրները, այլ խորացնում են հասարակական բևեռացումը։

Իրավաբանները միանշանակ արձանագրում են, որ վարչապետի միջամտությունը եկեղեցական կառավարման հարցերին հակասում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը և «Խղճի ազատության մասին» օրենքին։ Այդ նորմերը հստակ ամրագրում են կրոնական կազմակերպությունների անջատումը պետությունից, դրանց ինքնավարության երաշխիքները և Հայ Առաքելական Եկեղեցու առանձնահատուկ դերը ազգային կյանքում։

Իրավական այս սահմանների խախտումը ոչ թե մանր իրավական շեղում է, այլ պետականության հիմքերի խարխլում։

Հատկանշական է նաև իշխանության կողմից կազմակերպվող կրոնական միջոցառումների իրական պատկերը։ Դրանք գրեթե ամբողջությամբ համալրված են պաշտոնյաներով, անվտանգության ուժերի ներկայացուցիչներով և կառավարությունից կախված կառույցների աշխատակիցներով։ Կոմունալ ծառայությունների մի աշխատակցի խոստովանությունը, թե իրեն ստիպել են մասնակցել Փաշինյանի մասնակցությամբ պատարագին՝ հիվանդանոցից նոր դուրս գալուց հետո, բացահայտում է այդ միջոցառումների իրական բնույթը։ Դրանք հավատքի դրսևորում չեն, այլ վարչական ճնշման արդյունք։

Այս ֆոնի վրա առավել խոսուն է ավանդական Սուրբ Ծննդյան արարողությունների պատկերը, որոնք Հայաստանում և սփյուռքում հարյուր հազարավոր հավատացյալների են համախմբել։ Դա ցույց է տալիս, որ Եկեղեցու և ժողովրդի կապը շարունակում է մնալ ամուր և չի ենթարկվում քաղաքական ինժեներիայի։

Ռազմական փորձագետ Վահագն Սարոյանի դիտարկումները իրավիճակին հաղորդում են լրացուցիչ ծանրություն։ Նրա գնահատմամբ՝ այն պահին, երբ տարածաշրջանը կանգնած է լրջագույն փորձությունների առաջ և Հայաստանը պետք է զբաղված լիներ ռիսկերի համապարփակ գնահատմամբ ու անվտանգության սցենարների մշակմամբ, իշխանությունը իր էներգիան և ժամանակը ծախսում է Եկեղեցու դեմ քաղաքական արշավի վրա։ Այս վարքագիծը ոչ միայն անլուրջ է, այլ վտանգավոր պետականության համար։

Քաղաքական վերլուծաբան Կարեն Կարապետյանի ներկայացրած պատկերն արդեն կոնկրետ հետևանքների մասին է։

Մասյացոտնի թեմում ստեղծված իրավիճակը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է իշխանության միջամտությունը բերել փաստացի երկիշխանության։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի որոշմանը հաջորդած վարչապետի կոշտ արձագանքը և ցուցադրական քայլերը ոչ թե լուծում են խնդիրը, այլ խորացնում ճգնաժամը։ Եթե այս ընթացքը շարունակվի, Մասյացոտնի թեմը կարող է դառնալ նախադեպ, երբ Եկեղեցին փաստացի բաժանվում է՝ ոչ իրավական, բայց իրական հարթության վրա։ Դա արդեն ուղիղ միջամտություն է եկեղեցական կյանքի ներքին կառուցվածքին՝ իրավապահ համակարգի ներգրավմամբ և վարչական ճնշմամբ։

Այս ամենը մեկ ընդհանուր եզրահանգման է հանգեցնում։ Եկեղեցու դեմ իշխանության հարձակումները ոչ թե հավատքի կամ բարենորոգման մասին են, այլ իշխանության վախերի արտահայտություն։ Երբ պետությունը չի կարողանում ապահովել անվտանգություն, բարեկեցություն և արժանապատիվ ապագա, այն փորձում է թիրախավորել այն ինստիտուտները, որոնք հիշեցնում են ազգային ինքնության, պատմական շարունակականության և հանրային արժանապատվության մասին։

Եկեղեցու դեմ մղվող այս արշավը, անկախ դրա ձևակերպումներից, վնասում է ոչ միայն հոգևոր կյանքին, այլ հենց պետականությանը։ Քաղաքական իշխանությունները ժամանակավոր են, իսկ Եկեղեցին՝ դարավոր։ Այդ պարզ ճշմարտությունը անտեսելը Հայաստանի համար կարող է ունենալ ծանր և երկարաժամկետ հետևանքներ։