Русский
«Совершая одно преступление за другим, администрация преследует одну цель – сохранение личной власти». «Паст» Какие «псолания» передают? «Паст» Приказ не сопротивляться поступил из Армении в Арцах: Карапетян «Подарок» власти Аршаку Карапетяну Отношения Армении с Россией должны быть на самом важном месте, а у Запада нет того продукта безопасности, который он может предоставить Армении: Аршак Карапетян Процветание нашей страны зависит от каждого из нас: Аршак Карапетян О чем говорит нахождение банков в числе лидеров в списке налогоплательщиков? «Паст» Кто на самом деле является владельцем «Спайки»? «Паст» Важно, что отношения между Ираном и Арменией дружественные и конструктивные: Канани Акция протеста у офиса ООН: требуют возвращения пленных ВИДЕО: Ситуация в Армении и вокруг Армении остается стабильно тяжелой: Карапетян У берегов Сицилии затонул парусник с туристами: один человек погиб, пропали без вести 6 человек 

Հայ-գերմանական արշավախմբի ստացած տվյալները նոր լույս են սփռում Արտաշատ մայրաքաղաքի գործընթացների վրա

Культура

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտնականները Գերմանիայի Մյունսթերի համալսարանի գործընկերների հետ Արտաշատ մայրաքաղաքի պեղումների արդյունքում ստացել են նոր տվյալներ։ Դրանք լույս են սփռում Հայաստանի անտիկ շրջանի մայրաքաղաքում ընթացած տարաբնույթ մշակութային, տնտեսական և քաղաքական գործընթացների վրա, բացահայտում այդ հռչակավոր կենտրոնի՝ Մետաքսի ճանապարհով իրականացվող ընդարձակ առևտրային կապերն ու Մերձավոր Արևելքում նրա քաղաքական և մշակութային դերակատարության մանրամասները։

«2018 թ-ից Արտաշատ անտիկ մայրաքաղաքի թիվ 13 և 17 բլուրներն ու հուշարձանի դաշտային տարածքն ուսումնասիրվում են հայ-գերմանական «Արտաքսատա» ծրագրի շրջանակներում։ Կատարվել է քաղաքի շուրջ 40 հա մակերեսի գեոֆիզիկական հետազոտությունը, որից հետո13-րդ բլրի վրա պեղվել են Ք. ա. II-I դդ. սրբարան, Ք. ա. I - Ք. հ. I դարերի բնակելի համալիրներ և մի շարք դամբարաններ (Նկ. 2)։ Բլրի հյուսիսային մատույցներում շուրջ 0,5 կմ երկայնքով հայտնաբերվել են մեր տարածաշրջանում եզակի հռոմեական ակվեդուկի՝ կամրջային ջրատարի զանգվածեղ հիմքերը (Նկ. 3)։ Բլրից հարավ ընկած դաշտավայրում ուսումնասիրվել են ավելի քան 500 քմ տարածքով մոնումենտալ ուրարտական հասարակական կառույցի երկու հատվածները (Նկ. 4)։ 2023 թ-ին սկսված 17-րդ բլրի պեղումներով բացահայտվեցին Ք. ա. I - Ք. հ. I դդ. արտադրական և բնակելի համալիրների ավերակներ, ինչպես և Ք. հ. II-III դարերին թվագրվող մոնումենտալ կղմինդրածածկ մի կառույց, հատակին՝ փայտե տախտակամածի այրված գերաններով (Նկ. 5), որոնց ուսումնասիրությունը կշարունակվի առաջիկայում»,- ասաց արշավախմբի ղեկավար, ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Հին Հայաստանի հնագիտության բաժնի վարիչ Մկրտիչ Զարդարյանը։

Անտիկ Հայաստանի երրորդ մայրաքաղաք Արտաշատը, որը հաջորդել է Արմավիրին և Երվանդաշատին, հիմնադրվել է Ք. ա. 180-ական թթ-ին Արտաշես Ա-ի կողմից և որպես երկրի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կենտրոն գործել է մինչև Ք. հ. V դ-ի կեսերը։ Քաղաքի հիմնական կառուցապատման կորիզը գտնվում է ՀՀ Արարատի մարզի Լուսառատ և Փոքր Վեդի գյուղերի տարածքում, Խոր Վիրապի 17 բլուրների վրա (Վերին քաղաք) և հարակից դաշտավայրում՝ մինչև Արաքսի ափը (Ստորին քաղաք), շուրջ 600 հա ընդհանուր տարածքով։ Արտաշատ հնագիտական հուշարձանը՝ քաղաքային արվարձանով և դամբարանադաշտերով, զբաղեցնում է Լուսառատ - Փոքր Վեդի - Տափերական - Շիրազ գյուղերի միջև ընկած դաշտավայրի զգալի մասը՝ ընդգրկելով շուրջ 3000 հա տարածք։

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատողներն Արտաշատում պեղումներ են իրականացնում 1970 թ-ից։ Ըստ հնագիտական տվյալների՝ բնակությունն Արտաշատի տարածքում սկիզբ է առել դեռևս Ք. ա. V հազարամյակում։ Վաղ երկաթի դարաշրջանում (Ք. ա. XI-IX դդ.) այստեղ գործել է խոշոր բնակավայր, որի կործանումից անմիջապես հետո՝ մեծ ուրարտական քաղաք։ Անտիկ դարաշրջանի բուռն ծաղկումից (Ք. ա. II - Ք. հ. V դդ.) հետո կյանքը հուշարձանի տարածքում շարունակվել է մինչև Ք. հ. XV դ-ը։

«2003 թ-ից ընթանում են Արաքսի ափին տեղակայված «Գետամերձ թաղամասի» պեղումները, որտեղ բացվել են հունահռոմեական ոճով կառուցված տաճարի ավերակներ, խճանկարներով զարդարված բաղնիքային համալիր, որմնանկարներով բնակելի կառույցներ»,- ասաց Մկրտիչ Զարդարյանը (Նկ. 1)։

Արտաշատի Փոքր Վեդի գյուղին հարող տարածքն ուսումնասիրվել է նաև հայ-լեհական հնագիտական ծրագրի շրջանակում (ՀԱԻ – Վարշավայի համալսարան)։ Ծրագիրն ուղղված է եղել գիտական արդի միջոցների կիրառմամբ Հռոմի Տրայանոս կայսեր Ք. հ. 116 թ-ի արձանագրության հայտնաբերման տարածքի հետազոտմանը։

«Արտաշատի հետազոտման արդյունքներին են նվիրված հինգ մենագրություն և շուրջ հարյուր հոդված՝ հրատարակված Հայաստանում և արտերկրում», - ասաց Մկրտիչ Զարդարյանը։

Նա նշեց, որ չնայած Հայաստանի պատմության և մշակույթի ասպարեզում իր բացառիկ նշանակությանը, այս հուշարձանի պահպանության ներկայիս վիճակը մտահոգիչ է։ «Նրա դաշտային մասերը շարունակաբար ավերվում են գյուղատնտեսական, շինարարական աշխատանքների ու ավազահանության ընթացքում։ Բլուրների լանջային տարածքը հիմնովին խաթարվում է տարեցտարի աճող Խոր Վիրապի գերեզմանոցի կողմից։ Հատուկ մտահոգության առարկա է վերջին տարիներին ակտիվացած գանձախուզությունը, ինչի հետևանքով շարունակաբար ավերվում են բուն քաղաքի թաղամասերը»,- ասաց Մկրտիչ Զարդարյանը։ Ըստ նրա՝ հին Արտաշատ հուշարձանի պատշաճ պահպանությունը հնարավոր է ապահովել նրա հիմնական տարածքի՝ 17 բլուրների և հարակից դաշտավայրի, հնագիտական արգելոցի սահմաններում ընդգրկման և այդ կարգավիճակին պատշաճ վերահսկման միջոցով։

Պատկերների ցանկ

Հին Արտաշատի Գետամերձ թաղամասի համայնապատկերը

Արտաշատի #13 բլրի կարասային դամբարանը և նրա որոշ գտածոները

Արտաշատի հռոմեական ակվեդուկի հիմնամույթերը

Արտաշատի ուրարտական դահլիճի մագնիսամետրիկ հատակագիծը և նրա պեղված հատվածները (տեղամաս 11, 14)

Արտաշատի #17 բլրի մոնումենտալ կղմինդրածածկ կառույցը և նրա այրված տախտակամածի գերանները։

Поджог посольства Ирана в Швеции: Тегеран призвал Стокгольм принять мерыТрамп подписал первый в истории США указ о запуске программы самодепортации нелегаловНовый канцлер Германии рассказал о возможности личной встречи с ПутинымПрезидент Сирии отправился на переговоры в БахрейнПриехавшие в Киев зарубежные лидеры вместе с Зеленским позвонили ТрампуТрамп: Индия и Пакистан договорились о полном и незамедлительном прекращении огняПакистан начал переброску своих войск к границе с ИндиейЕвросоюз поддержал требование Киева и Вашингтона о 30-дневном прекращении огня в УкраинеМакрон, Мерц, Стармер и Туск прибыли с визитом в КиевВАШ РОМАНТИЧЕСКИЙ ГОРОСКОП НА 10 МАЯКалифорнийский суд заблокировал планы Трампа по сокращению штата федерального правительстваУченые назвали возможную причину экстремально холодных зим в Европе в будущемВ Гюмри при участии представителей Индии и Ирана отметили 80-ую годовщину Победы в Великой Отечественной войне В Москве рассказали о новой встрече делегаций России и США по вопросу восстановления работы посольствВ Армении отметили 80-летие Славной Победы в Великой Отечественной войнеПосол России в Армении: Кто-то хотел бы, чтобы мы забыли подвиги наших предковЧалабян: Уверен, что мы откроем страницу новых победВыступление Путина на параде Победы: Огромным был вклад жителей Средней Азии и ЗакавказьяГероические подвиги армянского народа безмерны на пути к победе. Арман Варданян Глава МИД Ирана в беседе с пакистанским коллегой призвал к деэскалации с ИндиейВ Ереване началось шествие «Бессмертного полка»Ученые выяснили, как прокормить человечество в случае апокалипсисаТрамп уволил первую афроамериканку-библиотекаря Конгресса СШАNature Cities: Около 30 городов США проседают со стремительной скоростьюИскатели сокровищ обнаружили в Англии 1400-летнее золотое украшение с рубинами в форме вороньей головыЗатулин припомнил Азербайджану зарубленного топором сафаровым спящего армянского офицераУченые пролили свет на загадку жуткой «Кровавой пещеры» с человеческими черепами в ГватемалеМемориальный комплекс, посвященный героям 89-й Таманской армянской стрелковой дивизии и единству народов СССР в период Великой Отечественной войныЗеленский раскрыл содержание своего телефонного разговора с ТрампомПотерянные или украденные праздники.... «Паст»Почему ночью отключают воду? «Паст»«Моя Америя, моя семья» – множество привилегий, розыгрыш более 300 подарков и многое другое Истерия властей выдает их неустойчивое положение: «Паст»«Чем сильнее и могущественнее будет Россия, тем сильнее и безопаснее будет Армения»: «Паст»Ucom и Hero House Yerevan объявляют о сотрудничестве Решения правительства пока еще нет, но «процессы» идут: «Паст»Bloomberg: акции оборонных компаний Индии за две недели выросли на $5 млрдПрезидент Союза армян Тюмени Авраам Овеян направил послание по случаю Дня Победы Замминистра: С Агаракским медномолибденовым комбинатом подписан меморандум о переносе церкви 15-16 векаАвиакомпании в России массово задерживают и отменяют рейсы: Из РФ в Армению отменили 10 рейсовМинистры обороны Армении и Кипра обсудили вопросы сотрудничестваЛагерь Айорди стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в МаеХуситы пообещали продолжить атаковать израильские суда в Красном мореAnnals of Internal Medicine: Потребление орехов, семечек и кукурузы не связано с развитием дивертикулита у женщинРоссия и Украина провели обмен пленными по формуле «205 на 205»Археологический прорыв: Греческий алфавит оказался на несколько веков древнее, чем считали ученые«Это позор»: Трамп отреагировал на удары Индии по ПакистануОпрос: Большинство жителей Запада считают, что Третья мировая война может начаться в течение ближайших 10 летТринадцать российских аэропортов за ночь приостановили полеты: Из Москвы в Ереван перенесено 5 рейсовМеждународное патриотическое движение «Победа 9/45» проводит масштабные празднования 80-летия Победы
Կո՞ղմ եք ֆիզիկական անձանց եկամուտների հայտարարագրմանը